79 



plooien. In een embryo van 17 dagen (fig. 36) konden we reeds 

 zeven groote en talrijke kleinere plooien tellen ; aan het einde der 

 embryonale ontwikkeling zijn er vijftien en meer aanwezig. 



In de figuren 18, 19 en 20 heb ik getracht de verhouding 

 van de Bursa Fabricii tot de cloaca weer te geven. Aanvankelijk 

 communiceert alleen de Bursa Fabricii met de holte E, die niets 

 anders is dan de oorspronkelijke epiblastische cloaca-instulping E 

 (zie vorig hoofdstuk), die zich lateraal waarts aanzienlijk verbreed 

 heeft. Ongeveer op den 15 den dag der ontwikkeling breekt het 

 lumen van het darmkanaal door en ook dit mondt nu uit in de- 

 zelfde holte E 1 ). 



Deze holte gaat zich van nu aan sterk verwijden , vooral in een 

 achterwaartsche richting. Dit wordt bevorderd , doordat de achterste 

 lip van de uitwendige opening der cloaca een vrij breeden rand 

 naar binnen omslaat (fig. 18 — 20 r), waardoor zich in den ach- 

 terwand een soort van divertikel vormt, (»la poche post-anale"). 

 Thans is de holte E haar definitieven toestand ingetreden en we 

 herkennen in haar de onderste , epiblastische afdeeling (kamer) 

 van de cloaca, het Proctodaeum 2 ) (Pd.) der volwassen vogels. Het 

 gedeelte van het darmkanaal, waarin de steel der allantois uit- 

 mondde (fig. 18 — 20 A), wordt de middelste afdeeling der cloaca , 

 het Urodaeum (Ud.), terwijl het daarboven gelegen laatste ge- 

 deelte van het rectum (R.) zich tot de bovenste afdeeling der 

 cloaca, het Coprodaeum (Cd.), verwijdt. 



Hadden we dus aanvankelijk (op den 15 deD dag) een toestand, 

 waarvan wij konden zeggen : het darmcanaal mondt uit in de 

 epiblastische uitooergang der Bursa Fabricii: door de verwijding 

 van de laagste deelen van het darmkanaal en van die uitvoer- 

 gang moeten we thans zeggen : de Bursa Fabricii mondt uit in 

 het proctodaeum (fig. 20). 



In den achterwand van het proctodaeum en in het bovenste 

 nauwe gedeelte daarvan, de definitieve uitvoergang der bursa, 



1) De bijzonderheden van dit proces worden hier niet vermeld. Ik kan daarvoor ver- 

 wijzen naar de werken van Gasser, Retterer, enz. 



2) Zie naar aanleiding dezer namen het overzicht der literatuur onder n°. 57 (pag. 53. 



