98 



Na een systematisehen opgave van de resultaten van mijn on- 

 derzoek bij de verschillende groepen van vogels volgt een beschou- 

 wing over de elementen der Bursa Fabricii afzonderlijk , in verband 

 met de bestaande literatuur over het onderwerp. 



Gallus domesticus. 



Onderzocht werden hoenders van 5 dagen, 12 dagen, 8 weken, 

 en 4 maanden en eeuige exemplaren van 2 en 3 maanden die 

 voor meer histologisch onderzoek werden gebruikt. 



De Bursa Fabricii van het kuiken van 5 dagen kwam reeds 

 in het vorige hoofdstuk ter sprake ; ook werd daar reeds verwe- 

 zen naar figuur 20 , waarop de verhouding van het orgaan en 

 zijn uitvoergang tot de cloaca is weergegeven. Deze bursa was 

 5.75 mM. lang, 3.20 mM. dik en eveneens ruim 3 mM. breed. Ze 

 communiceert met de cloaca door een vrij lange en ruime uit- 

 voergang. Op de binnenvlakte verheffen zich talrijke plooien; in 

 de mucosa bevinden zich de follikels, die denzelfden bouw be- 

 zitten als de op pag. 82 e. v. beschreven follikels van een juist 

 uitkomend kuiken. Ze zijn echter in grootte toegenomen : de groot- 

 ste meten 0.145 bij 0.190 mM. Ook hier doet zich de periphere 

 follikelraassa donkerder voor dan de met het epithelium samen- 

 hangende centrale massa; beide zijn steeds door een duidelijke 

 grenslijn van elkander gescheiden. Tusschen de follikels vinden 

 we een weinig bindweefsel. 



De spierrok der bursa is vrij sterk ontwikkeld. Ze is 0.07 mM. 

 — 0.04 mM. dik; de vezelen loopen tamelijk onregelmatig door 

 elkander, kruisen elkander bundelsgewijze. Toch is op dwarsche 

 doorsnede gemakkkelijk te herkennen , dat de buitenste laag door 

 transversale, de binnenste hoofdzakelijk door longitudinale veze- 

 len wordt gevormd. 



In het kuiken van 12 dagen vond ik de bursa als een eivor- 

 mige zak, 9.5 mM. lang, 6 mM. breed en 4 mM. dik. De hier 

 in den tekst bijgevoegde figuren vertoonen : I , de bursa met de clo- 

 aca , van terzijde gezien ; ze mondt tusschen de ureteren in de 



