113 



groepen van vogels. Soms ontbreekt ze eigenlijk geheel (Rhea, 

 Striv) en staat de holte der bursa eenvoudig door een wijde ope- 

 ning direct in communicatie met de cloaca; soms bereikt ze ech- 

 ter een vrij aanzienlijke lengte , bijvoorbeeld bij Corvus en ook bij 

 Gallus; volgens Forbes onder anderen bijzonder sterk bij de Cu- 

 culidae; eindelijk vinden we allerlei tusschenvormen tusschen deze 

 beide uitersten. 



In de meeste gevallen vond ik aan de achterzijde van de uit- 

 voergang het in dit hoofdstuk bij Corvus corona beschreven platte 

 ligament dat , naar beneden breed uitloopend , overgaat in de pees- 

 platen van den huid en van de spieren achter aan de opening der 

 cloaca. Ik vond het zeer duidelijk aanwezig bij Gallus, Co- 

 lumba, Totanus, Corvus en anderen. In de literatuur heb ik dit 

 ligament niet vermeld gevonden. 



Bij de bespreking der samenstellende weefsels van de Bursa 

 Fabricii geloof ik het best te doen door de methode van Retterer 

 te volgen en achtereenvolgens te behandelen de tunica serosa, de 

 tunica muscularis en de mucosa met hare follikels. 



De Tunica serosa , die als zoodanig o. a. door Alesi en door 

 Retterer werd beschreven, wijkt in niets af van de gewone se- 

 reuze bekleeding van alle andere organen in de buikholte. 



Ze is echter niet altijd aanwezig, daar in vele gevallen het 

 peritoneum niet zoo diep tusschen de bekkenorganen indaalt, dat 

 de bursa geheel daarmede bekleed wordt: de bursa ligt dan ook 

 niet vrij in de buikholte. Ook kooit het wel voor dat er wel 

 is een »excavatio recto- bursalis" maar geen »excavatio burso- 

 coccygea"; zoodat de bursa alleen aan haar vóórvlakte een sereus 

 bekleedsel heeft. 



Tunica muscularis. Over het al of niet aanwezig zijn van spier- 

 vezelen in den wand der Bursa Fabricii heeft langen tijd verschil 

 van gevoelen bestaan tusschen de vroegere schrijvers. 



Terwijl vóór 1871 de tunica muscularis slechts ter loops wordt 

 aangeroerd door eenige schrij vers , opperde in dat jaar Gallen (43) 

 de meening, dat het omhulsel der Bursa Fabricii bij het hoen 

 zou bestaan uit twee lagen van » vezelachtig weefsel". De vezelen 



8 



