115 



Het kan geen verwondering baren , dat vele onderzoekers den 

 spierrok over het hoofd hebben gezien, daar zijn elementen, dej 

 gladde spiervezelen , dikwijls moeielijk te herkennen zijn. Gallen bij- 

 voorbeeld beeldt op een dwarsche doorsnede de muscularis volkomen 

 juist af, maar meende, zoo als wij zagen, vezelachtig bindweef- 

 sel vóór zich te hebben , terwijl het in werkelijkheid grootendeels 

 spierweefsel was. 



Op de volgende eigenaardigheid moet hier ook nog gewezen 

 worden : 



Bij Rhea Americana is de verhouding der Bursa Fabricii tot 

 hare omgeving eenigszins anders, doordat ze hier niet vrij in de 

 buikholte of onder het peritoneum ligt, maar geheel omsloten en 

 bedekt wordt door breede overlangsche spieren, die tot de mus- 

 culatuur van het rectum en de cloaca behooren. (Zie de in den 

 tekst geplaatste figuur 1 op pag. 89). 



Bij Cygnus atratus trof ik aan weerszijden der bursa eenige 

 platte spierbundels aan , die , van boven van het rectum komend , 

 zich aan den zijwand der bursa aanhechten en daarin overgaan. 

 Zie pag. 102 figuur I. sp. &.). Iets dergelijks is door Alesi beschreven 

 voor de bursa van Gallus , doch hij spreekt daar van ligamenten , die 

 op deze wijze van het rectum naar de bursa loopen. In verband 

 daarmede, dat Alesi ook in de bursa zelve de ware natuur der 

 spiervezelen over het hoofd zag, houd ik het voor waarschijnlijk 

 dat het spierbundels geweest zijn, die hij voor ligamenten aan- 

 zag; ook zijn afbeelding pleit hiervoor. 



De toestand bij Cygnus en Gallus nu schijnt mij toe een tusschen- 

 vorm te zijn tusschen 't geen wij bij Rhea zagen en den toestand , 

 waarin de bursae der meeste andere vogels verkeeren. Hierdoor 

 komt ook de eigeaaardigheid van Rhea ons niet als zoo afwijkend 

 voor en kunnen wij aannemen , dat hier slechts een quantitatief 

 verschil in de mate van omsluiting der bursa door de lange spie- 

 ren der cloaca optreedt. Of één der beide uitersten genetisch ouder 

 is, kan ik natuurlijk niet beslissen. 



De mucosa. De volgende bestanddeelen der mucosa moeten hier 

 achtereenvolgens besproken worden: 



