133 



secretie wijst , is de aanwezigheid van niet zeer talrijke bekercel- 

 len in het epithelium. Een ander secretum als een weinig slijm 

 vond ik nooit in de bursa. Ook het voorkomen van urinezuur- 

 kristallen tot in het diepste van de epitheelgaagen bij Columba 

 pleit sterk tegen een flinke secretie in de mucosa ; die kristallen 

 zouden dan toch wel opgelost en weggespoeld zijn. 



Is dus de functie van dit orgaan en zijn beteekenis in het or- 

 ganisme van den vogel ons ten eenenmale onbekend, niet gunsti- 

 ger is het resultaat bij het zoeken naar een homologon of naar 

 de genetische beteekenis van de Bursa Fabricii. Op pag. 74 e. v. werd 

 reeds uitvoerig betoogd , dat de ontwikkelingsgeschiedenis van het 

 orgaan alle bestaande theorieën omtrent homologe organen omver- 

 werpt. Ook de wijze van ontwikkeling der follikels staat , naar mijn 

 weten , alleen , tenzij men haar wil vergelijken met die van de glan- 

 dula thyreoidea en van den thymus, die ook uit het (hypoblastische) 

 epithelium ontstaan , en men , lettende op het spoedige verdwij- 

 nen van den thymus, dit orgaan met de Bursa Fabricii verge- 

 lijkt, zooals Stieda doet. In ieder geval kan dit dan toch niet 

 meer zijn dan een vergelijking »in gewissem Sinne" (zoo als 

 Stieda op pag. 309 zelf zegt). Van een homologie is natuurlijk 

 geen sprake. Retteeer wil een vergelijking met de amygdala der 

 zoogdieren doorvoeren. Ook deze vergelijking gaat niet op , al 

 heeft de amandel dan ook follikels en epitheelinstulpingen ; want 

 volgens de onderzoekingen van Stöhr, Robin en vele anderen 

 zijn de amygdala zonder twijfel lymphatische organen, en wij 

 hebben gezien , dat de bursa daarmede niets gemeen heeft. Het 

 eenige orgaan , waarmede het misschien eenigszins te vergelijken 

 ware, is de anaalzak der Chelonia, van welk orgaan echter de 

 bouw en de ontwikkelingsgeschiedenis geheel onbekend zijn. 



Misschien zal een later onderzoek van de vele raadselachtige 

 en zoogenaamde lymphatische organen nog te eeniger tijd een or- 

 gaan vinden, dat met de Bursa Fabricii overeenkomt, thans is 

 het nog niet mogelijk er een aan te wijzen. 



