De vita F. X. DE Andrea 315 



sum interpretari : codices temporiim ac populorum 

 conferre , atque inspicere quibus in rebus quibu- 

 sque de causis discrepent: leges , quod ex eodem 

 Tullio diflicilius est utiliusque , ad honesti ac tur- 

 pis, ad recti curvique normam esigere, et aestimare 

 non a vetustate vel gloria principum , qui sanxe- 

 runt, sed ab immutabilibus iuris naturae fundamen- 

 tis, quibus innituntur: ius deniqne municipale, quod 

 maximopere tunc excreverat, iusque feudale salebro- 

 sum atque anceps penitus cognoscere : haec studia 

 praecipua fuerunt, in quibus totus esse visus est. Sic 

 didicit, qua late patet, ius romanum ac gentium : 

 sic sapientiam, quae ubique fulget, miratus est : sic 

 de abstrusis abditisque scientiae miram disserendi 

 facilitatem sibi coraparavit. Veteres declamatores imi- 

 tatus, expendebat ex tempore quae ei proponeban- 

 tur, oppositas sententias committebat, extricabatque 

 minus sapientiorum auctoritate, quam ratione duce 

 ac magistra : statuebat denique, quae magis idonea 

 videbantur , tantoque ordine tantaque perspicuitate 

 proferebat, ut nerao sanae mentis ei refragari aude- 

 ret. Ne vero in re administranda publica, quo ten- 

 debat, quidquam desideraret, fortissimorum virorum 

 imagines sibi proponebat , ut mentem animumque 

 ipsa cogitatione hominum excellentium conformarci. 

 Sic iurisperitum domi et in cubiculo, ut ita di- 

 cam, Franciscus Xaverius de Andrea egit : qualem 

 porro foris, et apud iudices se praestiterit, videamus. 

 Si a seminibus terrae creditis sui tempore fructus 

 colliguntur , quisque facile sibi persuadet iuvenem 

 oratorem, statim ac in arenam forensem descendit , 

 omnium in se ora convertisse. Forte ac vividum di- 

 eendi genus, quot et a natura et a magistris in arte 



