3 1 6 LETTÉRAtURA 



peritissimis hauserat, fortiiis vividiusque fiei'i vide» 

 batur vel a fervidae aetatis aestu , vel a multiplici 

 doctrina atque eruditione, quibus florebat, vel a fre- 

 qvientissima civium corona, qui eum audituri undi*- 

 que confluebant. Habitu gravis, ore comis, gestu ele- 

 gans, voce iucundus, factorum narratione simplex ^ 

 argumentorum distributione catus, rem sic denique 

 conficiebat, ut suis quisque oculis intueii arbitrare- 

 tur. Non modo iudices in eius sententiam facile ibant, 

 sed ipsi adversarii , quos urgebat undique preme- 

 batque, se ab eius eloquentia victos non inviti fate- 

 bantur. 



Nolira quis hic putet^ tonuisse, fulgurasse, ac fo- 

 rum miscuisse Franciscura Xaverium, ut olim Grae- 

 ciam Periclem accepimus: Demosthenem ae Tullium 

 repraesentasse, quum alter in Philippi machinationes 

 ruebat, alter, detecta Catilinae coniuratione, iniquis- 

 simum hominem urbe abire, excedere, evadere, atque 

 erumpere territum cogebat. Alia tempora, alia rei 

 forma publicae, alii mores, aliud dicendi genus postu- 

 labant. Non erant ea tempestate concitandi affectus, 

 fovendae partes, imaginationes hominura inflamman- 

 dae, urbiura ac populorum certamina dirigenda. Ne- 

 mo laedendus erat^ ius suura cuique tribuendum; ideo 

 que partes oratoris erant sarta ac tecta tueri civium 

 vel vitam libertatemque, vel rem atque animi tran- 

 quillitatem. Non armis, sed iure certandum erat, co- 

 rona non laurea, sed graminea comparanda. Quid 

 porro ? Qui Martis furoribus iure abhorrent, civicam 

 coronam bellicae omnino praeferunt. Illam enim gra- 

 tam ac iucundam experiuntur , hanc tristem ac san- 

 guine redundantem adspernantur. 



Brevi illustris oratoris fama tam late patuit, ut 



