83 



Bi) de andere jonge corpora lutea vermocht ik niet uit te 

 maken, of de inhoud uit bloed of gecoaguleerd eiwit bestond. In 

 de onder groep A gerangschikte geuitalia, was van een centrale 

 holte in het corpus luteum geen sprake meer; de enkele keeren, 

 dat onder deze groep een corpus luteum gevonden werd, was het 

 van ouderen datum. 



Menstruatie kan dus bij Cercocebus plaats hebben, zonder dat 

 een ei het ovarium verlaat. Dit wordt overtuigend bewezen door 

 de preparaten in het eindstadium der menstruatie, zonder grooten 

 foUikel en zonder corpus luteum in een der ovaria. 



Uiterst belangrijk ware het nu de vraag te beantwoorden, of bij 

 Cercocebus een geheele menstrueele cyclus zonder ovulatie 

 kan voorbij gaan. 



Naar aanleiding van deze vraag heb ik beide ovaria, welke 

 bg een menstrueerenden uterus uit groep A behoorden (stadium 

 4 — 5 der menstruatieperiode), in serie-doorsneden onderzocht. Een 

 oud corpus luteum was niet aanwezig; daarentegen naast enkele 

 rijpende follikels talrijke, welke atretisch ten gronde waren gegaan 

 of neiging tot atresie vertoonden, hetgeen zich uitte door sterke 

 bindweefselverdikking van den kapsel met hyaline verandering 

 van dit weefsel. Enkele zeer oude litteekens wezen wellicht op 

 vroegere ovulaties. 



De levensduur van het corpus luteum buiten zwangerschap zou 

 ons bij apen bekend moeten zijn, alvorens ik uit dit preparaat 

 het besluit zou willen trekken, dat inderdaad bij Cercocebus 

 menstrueele cycli zouder ovulatieproces verloopen. Toch vestig ik 

 de aandacht op deze mogelijkheid, ook in verband met de waar- 

 neming van Heape en mij, dat bij apen menstruatie ongetwijfeld 

 niet gebonden is aan ovulatie, en tevens in verband met een 

 onderzoek van Leopold en Mironoff (94), die meenden waar te 

 nemen, dat ook bi] den mensch ten minste één menstrueele cyclus 

 zonder ovulatie kan voorbijgaan. Op de bevindingen van deze 

 laatste onderzoekers kom ik bij mijn bespreking over sexueele 

 periodiciteit (hoofdstuk III blz. 106) nader terug. 



