HOOFDSTUK lY. 



De Toornaaiuste theorieën over de directe oorzaak der 



menstruatie. 



De tijd moge voorbij zijn, dat een » spiritus genitalis" aansprake- 

 lijk wordt gesteld voor een vermeerderde doorgankelijkheid van het 

 uterusslijmvlies ^) en als zoodanig de menstruatie zou beheerschen, 

 ook heden ten dage is een bevredigende verklaring van de directe 

 oorzaak der periodieke verschijnselen in utero nog niet gevonden ^). 



De talrijke theoretische beschouwingen over dit vraagstuk gelden 

 veelal de verhoudingen bij den mensch, beschouwingen nu eens op 

 geïsoleerde waarnemingen berustend, dan weer van uiterst fantasti- 

 schen aard ; een enkele maal gebaseerd op experimenteel onderzoek. 



1) Everardus (1686) geciteerd door Hausmann ('7'4). 



2) Opmerkelijke beschouwingen over menstraatie en ovulatie, welke door latere ana- 

 tomen zijn verwaarloosd, vindt men in een in het jaar 1728 verschenen HoUandsch 

 boekje getiteld: Nieuwe beschrijvinge der kleine Waerelt of Verhandelinge over de 

 menschelijke natuur enz. De anonyme schrijver (volgens Geyl (87) vermoedelijk 

 Emanuel Stntema) vat menstruatie op als een proces, dat wordt opgewekt door prik- 

 keling van het uterusslijmvlies door een spontaan vrijgekomen ei. Als curiosum citeer 

 ik (blz. 262): 



„De zelvstandigheid van een overrijp Eitjen wordt evenals die van een Aerdt-vrucht, 

 welke week wordt of tot verrotting overgaat, prikkelt derhalven de Deelen, die zij ont- 

 moet en daar zij zich ophoudt, raaekt dus een gistinge met de stoffen, die uit de 

 kliertjes der Lijfmoeder voortkomen en wordt dus bekwaem om een indruk te maeken 

 op de hairfijne uiteinden der Bloedtvaelcn en op de mondtjes der ontlastpijpjes van de 

 gemelde kliertjes, zoodat alle die vaetjes door deze prikkelinge genoopt worden hun 

 vocht uit te werpen; hier van daen de Maendtstonden" enz. enz. 



Het verwondert mij dat Gebhard (98), niettegenstaande hij (getuige blz. 24) wel met 

 deze publicatie bekend was, Neghier als den eersten onderzoeker noemt, welke in 1831 

 het vermoeden heeft uitgesproken, dat er een tijdelijk en causaal verband tusschen 

 ovulatie en menstruatie zou bestaan. 



