121 



primitiefste stamvormen de voortdurende verzorging van bevruchte 

 eieren zijn geweest, gedurende het tijdperk der geslachtsrijpheid, 

 het gaat niet aan, dit over te dragen op alle vormen, die zich 

 langs lange evolutiebanen differentieerden in tal van richtingen. 

 Evenals een anatomisch rudimentair orgaan door secundaire diffe- 

 rentiatie van groote waarde voor het organisme wordt, moeten 

 wij de mogelijkheid in het oog houden, dat processen, aan welke 

 wij een rudimentaire beteekenis meenen te mogen toe schrij- 

 ven, zeer goed secundair van functioneel belang kunnen zijn 

 geworden. 



Het kan zijn, dat de menstrueele veranderingen evenals de tropho- 

 poïese der lagere zoogdieren noodzakelijk zijn geworden voor het 

 tot stand komen eener zwangerschap. Zooals ik blz. 89 uiteenzette 

 behoeft de waargenomen graviditeit bij zoogenaamd niet menstru- 

 eerende vrouwen deze mogelijkheid niet te weerleggen. 



Ik acht het echter waarschijnlijk, dat nog een andere secundaire 

 beteekenis moet worden toegeschreven aan een proces, dat in den 

 loop der phylogenese zoo hardnekkig is blijven voortbestaan. 

 Talrijke afwijkingen bij de vrouw tijdens amenorrhoe (circulatie- 

 en digestie-stoornissen, afwijkingen op psychisch gebied) pleiten 

 voor de waarschijnlijkheid, dat de uterus periodiek het lichaam 

 ontlast van producten, welke bij retentie schadelijk kunnen zijn. 

 Een modernen verdediger van deze meening vinden wij o. a. in 

 Keifper (98) die den uterus vergelijkbaar acht met elk orgaan 

 van uitwendige secretie en het geheele menstruatieproces terug- 

 brengt tot een periodiek reinigingsproces van het vrouwelijk or- 

 ganisme. 



Geen der besproken theorieën geeft ons een bevredigende ver- 

 klaring van de directe oorzaak der periodieke omwentelingen in 

 het uterusslijmvlies. Proefondervindelijk getoetst, schijnt ook de 

 interessante theorie van Born-Fraenkel geen stand te houden. 



Overwegingen van verschillenden aard, welke ik in den loop 

 der besprekingen heb uiteengezet, brengen mij tot de overtuiging, 

 dat bij den tegenwoordigen stand onzer kennis de niet langer te 



