LXXI 



lediger is bet onderzoek van Wilson 1885, terwijl Williauison 1907 niet 

 meer geeft dan eenige meerendeels abnormale eerste klievingsstadiën van 

 het ei. Om de gebeele ontwikkeling te volgen moet men op drie wijzen 

 te werk gaan : ten eerste kunstmatige bevrucbting bewerkstelligen door 

 eieren en spermatozoen in zeewater bijeen te brengen. De eieren toch 

 zinken op den bodem en stijgen eerst als trochopbora naar de opper- 

 vlakte op. De bierop volgende stadiën vindt men in voorjaar, zomer 

 en najaar in groot aantal in 't plankton van de haven van Nieuwediep, 

 terwijl de jongste vastzittende door den botanicus worden aangetroffen 

 bij 't onderzoek van zeer fijn vertakte wiertjes aan den wal. De eiklieving 

 volgde ik tot het stadium IG, zij bleek mij tot 't spiraalsgewijze type 

 te behooren en overeen te komen met de door Meisenheiuier voor Dreis- 

 senia gevonden klievingswijze, waarbij van den beginne af één cel de 

 andere in grootte overtreft Deze klievingswijze is typisch voor de meeste 

 Lamelbbranchiaten en voor de Polychaeten. Ook het bij deze beide dier- 

 groepen waargenomen optreden van een ))dooierlap", die zich later weer 

 geheel terugtrekt, werd door mij op 't stadium 2 en 4 aangetroiïen. De 

 eerste (ongelijke) klieving treedt op ongeveer 3 uur na de bevrucbting; 

 na 24 uur zwemmen de trochophora's rond, 't krachtige flagellum mid- 

 den in het velum recht vooruit. Na 48 uur hebben zij een tweekleppig 

 schaaltje gevormd, waarin zij zich geheel kunnen terugtrekken. Terwijl 

 het ei een doorsnede van 0,06 in.m. had, is de grootste lengte van dit 

 schaaltje 0,1 m.m. Een wijde, met lange trilharen bekleede oesophagus 

 voert naar de trilhaarlooze maag, die aan weerszijden een uitstulping 

 vertoont, de latere lever, terwijl de einddarm en anus zich juist vormen. 

 Door de afgeplatte gedaante, die het diertje nu krijgt en de groote 

 doorzichtigheid van de schaal is de aanleg en ontwikkeling van alle or- 

 ganen aan levende larven uit het plankton zeer duidelijk waar te nemen. 

 Zoo ziet men de leverzakken steeds grooter worden, de darm zich aan 

 de linkerzijde in een lis naar voren leggen, eerst de voorste, daarna de 

 achterste sluitspier optreden, vervolgens door een instulping van het ek- 

 toderm tusschen oesophagus en anus de byssusklier en daarna door nog 

 twee instulpingen, ervoor en erachter, den voet ontstaan, waarna aan de 

 basis hiervan op dezelfde wijze een statocyste gevormd wordt, waarin 

 een groot aantal kleine steentjes voortdurend door elkaar geworpen wordt 

 door de trilharen van den wand. Tegelijkertijd treden ter weerszijden 

 van den voet de eerste kieuwlissen op, spoedig met trilhaar bekleed, en 

 ter hoogte van 't voorste einde hiervan een zwart pigmentvlekje. Als dit 

 stadium bereikt is, zet de larve zich vast. De grootste planktonische heb- 

 ben een lengte van 0,26 m.m., de kleinste vastzittende door mij gevon- 

 den, van 0,28 m.m. Met een viertal byssusdraden had deze zich bevestigd 

 aan een fijn roodwiertje (Polysiphonia) Alle fijne wiertjes in de haven 

 zitten in den zomer vol met dergelijke jonge mosseltjes van verschillende 

 grootte. Zoolang het planktonische leven duurde is de schaal nagenoeg 

 kleurloos en geheel doorzichtig, terstond na het vastzetten echter begint 

 de afscheiding van blauwe substantie, waaraan de volwassen mossel zijn 

 kleur ontleent. De grens tusschen beide is zeer scherp. Het aantal kieuw- 

 lissen, dat bij het vastzetten 3 a 4 bedroeg, neemt gestadig toe. Bij een 

 mosseltje van 0.55 m.m. bedroeg het 8 a 9 en de aldus gevormde eerste 

 kieuwplaat begon naar binnen om te slaan. Voor het eerst nam ik hier 

 een flauwe klopping van het hart waar, dat om den darm ligt. Er onder 

 vertoont zich als een dunwandig blaasje de aanleg van de nier, reeds 

 bij planktonische mosseltjes te zien, en mediaan tusschen de beide nier- 



