XIX 



van plassen, vennen of peelen. a) Moezelpeel, bijna geheel toegegroeid, 

 b) een nameloos ven, c) Boevender-Peel, zeer duidelijk verlengd van het 

 W.Z.W. naar het O.Z 0„ d) Sars-Ven, e) De Baanen, f) De Zofom. 



Hier is van eene convergentie naar De Maas toe geene sprake meer, 

 het laatste ven »De Zoom" vormt reeds een onderdeel eener grootere 

 laagte, de Astensche Peel, die tevens het bovendeel uitmaakt van het dal 

 der Aa, die, langs Helmond, naar 's Hertogenbosch vloeit. Toch is de 

 evenwijdigheid dezer zes geulen zoo in het oogvallend, dat zij aan eene 

 gemeenschappelijke oorzaak doet denken. 



Om deze op te sporen moet men het bekende spreekwoord in praktijk 

 •brengen ))Ce n'est que Ie premier pas qui coüte" en daarvoor naar de 

 Maas en het dorp Wessem terugkeeren. Dit staat wel vlak aan de rivier, 

 maar tevens 5 M. hooger op eene vlakte, een zoogenaamd terras, met 

 eenen steilrand. Het ligt alweder voor de hand, dat deze laatste teweeg 

 is gebracht door de uitschuring van de Maas, die dieper en dieper is 

 gaan vloeien, evenals de bovengenoemde beken. Het is dus niet zoo heel 

 moeiel ijk, zich voor te stellen, dat de Maas vroeger 5 M. hooger heeft 

 gestroomd, dus ten deele op de plaats van de tegenwoordige Itterbeek. 

 Zoodra slechts deze eerste stap is gedaan, kan men zich gemakkelijk 

 voorstellen, dat de rivier vroeger ook nóg hooger en verder van hare 

 tegenwoordige bedding stroomde, op de plaats van de andere, boven ver- 

 melde beken. 



De beekdalen zijn door de beken zelven uitgeschuurd, maar door de 

 Maas aangelegd. Deze uitschuring was het diepst beneden Grathem, om- 

 dat de beek gedwongen was, de veel sterkere rivier te volgen. Zij plantte 

 zich stroomopwaarts voort, maar werd al minder en minder en ten slotte 

 = o, zoodat de vennen nog niet tot een eigenlijk beekdal vervormd 

 konden worden en het laatste zelfs door veenvorming weder weid opge- 

 hoogd. 



Zijn dus de beekdalen door de beken zelven uitgeschuurd, zoo zijn het 

 de vennen klaarblijkelijk niet, maar wij hebben hier thans eenen sterkeren 

 factor tot onze beschikking, de Maas zelve in het lang vervlogen diluviale 

 tijdvak. Zij had toen -reeds eene bepaalde stroomrichting, evenwijdig aan 

 de tegenwoordige. Maar het ombuigen der zesde stroomgeul, enkel met 

 vennen, maar zonder beekdal, naar de Astensche Peel en het Aadal, wijst 

 op een nóg vroeger stadium, waarin de Maaswateren zich nóg meer ver- 

 spreidden. Er was toen geene eigenlijke rivier, maar er waren, wat men 

 in de geologie noemt »de wilde wateren" (les eaux sauvages). Deze kolkten 

 ook vennen uit, later in eene rij gelegen, vroeger meer verstrooid, nog 

 vroeger vermoedelijk slechts bij uitzondering. 



Deze aaneengeschakelde vennen, de eerste aanleg van een rivier- of 

 beekdal, kan men eenen ))Conservatieven Typus" noemen, evenals in het 

 dierenrijk. 



Volgen wij deze beken stroomopwaarts, dan ziet men er eenige dicht 

 bij elkander ontspringen, ten Z. van het dorp Meeuwen, op 80 M. hoogte. 

 Daaronder eene der vele Molenbeken, welker bovenste gedeelte uit eene 

 reeks kleine vennen bestaat. Hierbij sluit zich aan de Dommel, die echter 

 lager, op 73 M. ontspringt, geheel zonder vennen. Gaan wij van deze 

 bronnen nog verder zuidwaarts, dan komen wij in de Lanaeker- Heide, 

 op 98 M. -|-A.P. Van uitschuring is hier geene sprake meer, alleen van 

 ophooging door de wilde wateren, waaruit later, door verarming, de Maas 

 zoude geboren worden. Dat hier inderdaad Maaswater gevloeid heeft, blijkt 

 uit de talrijke keien van dezelfde steensoorten, als men ook in het tegen- 



