XXXI 



woordige dal aantreft. Daar de Maas bij Maastricht gemiddeld op 43 M. 

 -|-A. P. vloeit, hebben wij hier, dicht bij onze grenzen, eene uitschuring 

 van 55 M., iets meer dan de halve hoogte van den Utrechtschen Dom. 



Voordat het Maaswater uitschuurde, was er dus een tijd, waarin het 

 eenen grooten deltakegel van zand en keien opbouwde, die zich westelijk 

 aansloot bij eenen kleineren van de Schelde, oostelijk bij eenen grooteren 

 van den Kijn. 



Vermoedelijk was het klimaat van het diluviale tijdvak, waarin een en 

 ander plaats greep, toen op zijn barst, misschien niet het geheele jaar 

 door. Vermoedelijk viel er veel meer sneeuw dan tegenwoordig en was het 

 snelle smelten dier groote sneeuwmassa's de bron van die »wilde wateren", 

 evenals tegenwoordig in de gebergten. Gaandeweg verbeterde het klimaat 

 en nam de hoeveelheid stroomend water a'f, waarbij de afzetting of sedi- 

 mentatie geleidelijk plaats maakte voor uitschuring of erosie. Aanvankelijk 

 schuchter en op geringe schaal, gaandeweg beslister en sterker. De jaar- 

 getijden van thans geven daarvan eene afspiegeling in het klein. De eerste 

 uitschuring of uitkolking bepaalde zich tot verstrooide vennen, daarop tot 

 vennenreeksen, vervolgens tot doorloopende dalen, als die van Dommel 

 en Aa, welke veel te breed zijn, om door de tegenwoordige riviertjes te 

 zijn uitgeschuurd. Deze zijn daarom wel eens treffend vergeleken met de 

 muis in de kooi van den leeuw. 



Uit eene samenhangende watervlakte werd een samengesteld delta-net 

 geboren met allerlei dwarsverbindingen of anastomosen, evenals in een 

 haarvatennet in den bloedsomloop. Van deze takken ging de eene na de 

 andere te niet en bleef ten slotte slechts eene enkele over, de tegen- 

 woordige Maas, 



Soms geschiedde zulks plotseling, nadat er reeds eene duidelijke geul 

 was uitgeschuurd, die zich dan met hoogveen vulde. Soms ook meer ge- 

 leidelijk en dan kon zich in het beter uitgeschuurde dal eene zelfstandige 

 beek vormen, als de Dommel, die de uitschuring op bescheidener schaal 

 voortzette. 



Het komt mij voor, dat de geschetste gang van zaken de eenige is, 

 waardoor men het samengestelde rivierstelsel, moeras- en hoogvenen, 

 vennen, enz. te samen kan verklaren. " 



Op ongeveer dezelfde wijze denk ik mij het ontstaan der vennen of 

 plassen in het oosten van Gelderland, in het dusgenaamde sGroote Zijdal 

 der Geklersche Vallei", waarin de wortels der Barneveldsche en Lunte- 

 rensche Beken ontspringen. Alleen hebben wij hier niet te doen met eene 

 bepaalde rivier, als Maas of Rijn, maar de » wilde wateren'' ontstonden 

 vermoedelijk door het wegsmelten van het diluviale Landijs, den reuzen 

 gletscher, die van Skandinavië, dwars door de Oostzee en over Noord- 

 duitschland uitstraalde. 



In de maagdelijke heide, tusschen Nijkerk en Voortbuizen, vindt men 

 een aantal vrij groote plassen, die zeer geleidelijk in de drogere heide 

 overgaan en ten deele in reeksen zijn gerangschikt, van N. O. naar Z. W., 

 die onvoltooide dalen vormen. Tusschen deze geulen bevinden zich hoogere 

 stroken, volkomen op dezelfde wijze als tusschen de geregelde beekdalen. 

 Iets verder oostelijk, bij Stroe, wordt de bovengrondsche afwatering 

 moeielijker en nemen daardoor de nattere grondstukken in omvang toe. 

 Zij dragen den naam van xKootwijker", «Garderer Broek", enz. Na den 

 zeer drogen zomer van 1904 bleek hunne verschillende diepte zeer duidelijk 



