XXXII 



uit bun uiterlijk, er waren er: 1" met brnin gras, 2" met groen grns, 

 3" met riet, 4" met water. Ooii hier was de gang van zaken in het alge- 

 meen de volgende. Eene groote watermassa (wilde wateren) voerde van 

 de hoogten zand af en breidde dit regelmatig, vlak uit. Bij verminderden 

 watertoevoer begon de uitschuring met hier en daar kolken of vennen 

 te vormen. Soms bleven zij onregelmatig verspreid, soma lagen zij in 

 reeksen, die ten deele langzamerhand in geregelde dalen overgingen. 

 Aanvankelijk was het aantal beken groot en vormden zij te samen een 

 netwerk, de eene na de andere ging te niet en ten slotte bleven de 

 tegenwoordige beken over, die hare dalen meer regelmatig uitschuurden. 

 (1906 G. V. bladz 63) 



Van hier tot het kla-ssieke Uddeler-Meer is de afstand niet groot. Ook 

 bij dit, evenals bij het naburige Bleeke-Meer, is er geene aanleiding, aan 

 eene andere oorzaak te denken dan de uitkolking door do smeltwater- 

 stroomen van het ijstijdvak. Hetzelfde is met eenige kleinere plassen of 

 vennen het geval, als ))I)en Broekerd, Kleine en Groote Zeilmeer", en 

 een paar andere, waarop ik aanstonds terugkom. 



Ook meer noordelijk, met name in Drenthe, zijn talrijke vennen, hier 

 gewoonlijk ))water" genoemd, wier ontstaan geheel op dezelfde wijze kan 

 verklaard worden, nieuwe gezichtspunten komen daarbij niet voor. Som- 

 mige zijn open waterplassen, andere met riet, enz. begroeid, in nog andere 

 wordt eenige turf gestoken, zoodat van zelf de vraag oprijst, of zij niet 

 allen met veen zijn gevuld geweest, dat weder is weggegraven en, in de 

 minder diepe vennen, zich opnieuw vormt. 



Ik kom nu tot eene geheel andere groep van kommen of vennen, 

 namelijk zulke, die door uitwaaiing veroorzaakt worden. Eene »Conditio 

 sine qua non", om met overtuiging daartoe te besluiten, is wel, dat, in 

 samenhang met hen, heuvels stuifzand voorhanden zijn van voldoende 

 grootte. Ook zijn er twijfelachtige gevallen. Niet altijd is, bij zandstuivingeu, 

 zulke eene kom of keel voorhanden, maar, wanneer zij er is, heeft zij de 

 neiging, zich (horizontaal en) vertikaal uit te breiden, de hoogteverschillen 

 met de heuvels of duinen worden steeds grooter. Het meest belangwek- 

 kende voorbeeld daarvan vond ik bij Schoonoord in Drenthe, waar de 

 kom geheel droog was gebleven. Haar midden is duidelijk het laagst, aan 

 den Oostdijken rand bleef de heide over eene zekere breedte overwinnares 

 in den strijd om het bestaan. In dezelfde mate als het fijne zand den 

 bodem ophoogde, groeiden de heideplantjes tegen de verdrukking in en 

 vormden nieuwe blaadjes. Deze strook kenmerkte zich door eene heldere 

 kleur, resultante van het witte zand en het heldere groen der eeuwig 

 jonge heide. Naar buiten toe werd die kleur donkerder door de oudere 

 heide, waarbij zich ten .slotte de zwarte humus voegde. Omgekeerd werd, 

 naar binnen toe, de heidevegetatie zwakker, omdat daar de ophooging 

 met zand te snel gaat. Maar ook in het midden werd, op enkele punten, 

 de bodem aldus opgehoogd, ik zag er reusachtige heidebulten, die het 

 zand vastlegden en verscheidene meters in hoogte en in breedte bereikten. 

 Eene photographie van het landschap zoude veel gelijkenis vertoonen met 

 eene beverkolonie in een meer. 



Ook midden in hoogvenen vindt men soms heuvels stuifzand, die dik- 

 wijls boerderijen dragen en ouder moeten zijn dan het hoogveen. Zij zijn 

 afkomstig uit eenen drogeren tijd, die aan de vorming van het hoogveen 

 voorafffinsr. 



