46 
„het ware, de plaats der secundaire formatien, welke im Europa 
worden aangetroffen en welke hier, althans op Java, geheel en 
al schijnen te ontbreken. Hare verbazend groote kalkbanken 
komen overeen met den Jura-kalk; de mergel- en zandsteen- 
gebergten dezer formatie, welke dikwerf steile wanden ter 
hoogte van 1,000 voet vormen, brengen het beeld voor on- 
zen geest der Bonte zan®lsteen of der Quaderzandsteen-forma- 
tie in Europa, terwijl hare koolbeddingen, benevens de lagen 
waar tusschen deze liggen, wat hun uiterlijk betreft, meer 
overeenkomen met ‘de steenkolen-gebergten dan met de bruin- 
olen. 
Op die wijze vervangt de tertiaire formatie op Java de plaats 
der oudere bergformatiën, welke in Europa worden waarge- 
nomen; op eene niet onwaardige wijze treedt zij als plaatsver- 
vangster der zoo evengenoemde gebergten op, want die ge- 
deelten der formatie, welke door vulkanische en plutonische 
krachten zijn opgeheven geworden, welke zich thans hoog in 
den dampkring verheffen, hebben den gewigtigsten invloed 
uitgeoefend op de gedaante van een zeer groot en schoon ge- 
deelte van de oppervlakte der aarde, gelijk deze gedaante, — 
deze bijzondere wijze van configuratie van het land, — weder 
op hare beurt een grooten invloed heeft uitgeoefend op de 
komst, de verbreiding, ineensmelting der volken, of de afschei- 
ding derzelven van de naburige volksstammen, zoo mede op 
het lot, dat zij in hare ontwikkeling ondergaan hebben. 
4, WIJZE VAN LIGGING, OPRIGTING. — LAND- EN 
BERGVORMING. 
De ervaring leert ons, dat de uiterlijke vorm der land- en 
bergmassa’s steeds in een naauw verband staat met de in- 
wendige bouworde, — met de vulkanische of neptunische 
zamenstelling, en in het laatste geval met de wijze van lig- 
ging der gesteenten; ja de ondervinding heeft ons doen zien, 
dat de uitwendige gedaante dermate van de inwendige struc- 
tuur afhangt, dat het in vele gevallen voldoende is, — nadat 
wij de wetten hebben leeren kennen, aan welke deze we- 
derzijdsche afhankelijkheid van vorm en bouw onderworpen 
