8 GVLIEEMIIPEISONIS 
verfus Orientem ad rapidiffima, ne dicam & totius mundi maxima: uno quidem bra- 
chio verfus Septentrionem in Amazonum & Maranhan flumina: alteroad divi Fran- 
cifci , atque illa quz de /a Plata & de Ianeiro dicuncur, verfus Auftrum erumpunt. Hzc 
receptis in fe quibufdam amnibus invalefcunt & aliquando ad milliaria triginta in 
Oceanum labuntur , tanto impetu , ut in ipío mari dulces à nautis hauriantur lati- 
ces ; acfi é fonte aliquo falirent. Porro Lacus juxta littus reperiuntur , qui mari li- 
cet vicini & quafi contigui , aquis tamen funt dulciffimis. Praterca putei , paucis 
ante annis, circa ipfum littus, & quo zítus maris pertingit, effoífi, potabiles aquas 
& dulces ignoto vel dubio venarum commercio impertiunt. Vnde percolatas omnif- 
que falfedinis expertes prorfus haurire datum:quz licet fontanis inferiores fint, do- 
méfticis jumen officiis fufficiunt. In remotiffimis vero defertis rivuli quidam e lacu- 
busoriundi, hieme dulces , fubíalfi xtate exiftunt; quod ftagnantes Solis affidui- 
tateadurantur. 
Tellus hzec ex diverfo natura lufa conftat. Qua enim in planitiem longe lateque 
fternitur, eleboío ponderofoque & prxpinguiac irriguo eft olo Fergea Lufitanis dicta: 
multorum fru&uum ferax: cannas faccharcas imprimis , tum & credita quaque femi- 
ria multiplici reddit foenore. Apricicampi minus zftate , fed menfibus potiffimum 
pluviis (licet terra tunc habitantibus triftior vidcatur) latiffime virefcunt , prataque 
meffem negantiía pabulis vigent. Frumentum & fecale nimis celeriter ingermen evo- 
cantur jugi perpetuoque folis fervore & indulgentia agri. Q'ui proinde multa verfa- 
rione (nec autem interquiete unquam indiget) fatigari debet , additaque potius are- 
naquam ftercore; ferendisfrugibusaptior reddi. Secus enim germinatio nimis fefti- 
nata aduritur vel exhauritur. Q uiab exoticis feminibus & his quz diutius in terra fo- 
veri debent, proventum expectant , maturationem retardent oportet. Ne foliis lu- 
xurient plantz , ac granis poftea & feminibus caffzreperiantur , atque ita fpem vota- 
que agricolarum deftituant .. Committere terrz plantas & femina oportet menfibus 
Februario & Martio, quum nempe finem zftatis excipit tempeftas humida. | Fieri ve- 
ro utrumque debet prima vefpera , non de die, nec adulta no&e. Quzcunque pro- 
fundius & quo radiifolares non pertingunt, inhumant, in vitz difcrimen ca incurrunt; 
quodüb cute fua intenfe frigida terra, przcipua zftate, taleas & femina facile enecet. 
Cujus rei advenx & novitii experimentum non fine magna ja&ura fecerunt. Semina 
ficut & fru&us colligunt diverfo plane temporein locis acclivis & fitientibus quam de- 
clivioribus & uliginofis. Quid quod horum plurima toto anno & omni tempore plan- 
tentur & germinent: felicius licet vel infelicius, pro locorum & plantarum diver- 
fitate... Quod evidentiffime apparet , przfertim circa proceras illas arbores , quas Co- 
eos & Palpnitas nuncupant. Etenim hz citra ullam anni temporis, feniique arborum 
obfervationem traníplantatz vircfcuntjucunde , & fructibus cximiis abundant, in lit- 
tore fterili gaudentes foveri modo radices ; quas infinitas & brevitfimashabent, le- 
viter tantum terra cooperiantur. Harum enim caterarumque Indicarum arborum ra- 
dicesadeo à frigore fubterraneo abhorrere deprehenduntur , ut nonnunquam Solis 
defiderio foras prorumpentes, terra fe condi vixpatiantur. Nonnullz arbores & qui- 
dem nobiliores, ficut Acai, Vbapitánga, Cajá , Andá , Iacapucáia, , Muregy , letaibá , Ara- 
tic, Ibabirába , Ficus & Myrtusfylveftres Iamacará & Cambuy di&z: Planta quoque 
Ananás & alia femel dumtaxat in anno florent ; tempore verno , quod circa O&obrem 
cft : mox fructus proferunt, Sole ingrediente Capricornum, & durant ultra tres men- 
fes, pofteaque quiefcunt. Solus, quantum conftat, fru&us Gwityceroi femel biennio; fru- 
&us autem arboris Ibirace quod eft Guajaci Brafilienfis , vix quadriennio producitur. 
Pauciores arbores nativz ha&enus ad fativas relata : fylveftres tamen cum fint, fru- 
Gus elegantes , & gratiffimi faporis proferunt , maxima quidem ex parte frigidos , cum 
aftringendi facultate. Quafi natura benigna hzc mortalibus immodice zftuanti- 
bus folatio dederit; p ibufque ibus fi impofüerit. Plurima arbores 
& frutices toto ferc'anni tempore flores & fru&us feliciter protrudunt, fimulque Ver, 
4Fftas & hutumnus in iis confpiciuntur. Horum facile principes , Adurucsjá, Mangába,. 
Patóha , Banána , lanipápa , Aragá , Pindóva , Cocos, Mamáan Pinhoins , Piementa.. Quibus 
annumcrantur , Vitis, Citrus , Malus Medica , Ficus, Cucumeres , Melopepones ,. 
Cirrulli Malogranata bifera & trifera, aliaggle plurima ex Lufitania & Angola olim, 
&a legumina , radices & olera paffim in hortis exculta , atque 
UM in 
& nuper € Belgio 
E] 
* 
