£o GVEITELMIJPISONIS 
»» Aphorifm. x x x v 111.lib. x1. Magnam partem fenes juvenibus minus zegrotant. Ca- 
tarrhi qui Írigidis Regionibus fenes, hic potiffimum Iuvenes & Infantes infeftant ; unde 
nervofum genus quoque inficitur. 
Morbi diverfis in nationibus variant. Noftratibus, imprimis noviciis & mulieribus, 
fant compofiti plerumque & chronici. Atque eorum longe plures morbis capiuntur 
frigidis quam calidis , quod à no&urno frigore minus fibi caveant, & à diurno zítu 
calorem innatum evocari patiantur; tum quoque ex nimia nutrientis cibi & potus 
ingurgitatione , calor naturalis inftar flammz imbecillis, cui multum olei confertim 
infunditur , fuffocctur : unde corporanon folum non calefiunt, fed & frigida vitia gi- 
gnuntur. Quippeintam pertinaces incurrunt vel vifcerum obftru&iones , vel alvi flu- 
xus , ut paffim languentes decoloresque ac viva cadavera incedere videas. Lufitanis 
minus compofiti , fed acutiores folent obvenire morbi : Brafilianis rari , iique acuti & 
fimplices , ac proinde corum curationes & pradictiones minus fallaces. 
Q uodfi zftas admodum ficca fuerit, biliofis & melancholicis ob nimiam aduftio- 
nem male fit. Humidum fiquidem , quod in ipforum corpore adhuc reliquum eft, calor 
depopulatur & deficcat , partibus viícofis & craffioribus manentibus. Vnde ertianz 
exquifitz & Q uartanz non minus quam in Europa graves. Sed majori cum acumine 
citiufque terminum attingentcs. Pituitofis hzcomniaec contrario eveniunt. Hieme 
autem minus pluviofa , teporibufque ob defe&um aurz marinz fuícitatis , corpora non 
conftringuntur , fed cerebrum nervique humiditate aculigine opplentur , qux zftatis 
mutatione fubito accedente circa ZEquinodium Autumnale valde noxia. Nam quia 
ventér àredundante humore liberari nequit, aquam intercutem , profluvium album 
& difficultates inteftinorum inde nafci oportet. fic mulieres, licet faecundz, non con- 
cipiunt tamen , crebroque abortiunt, aut fi quando parturiant, difficulter foetum eni- 
tuntur , cumque debilem brevique interiturum , aut certe valetudinarium. Q uod qui- 
dem potiffimum de advenis mulieribus ditum fit. Q uantumvis tempus zftivum hiber- 
no fit magis falubre, quoniam in Brafilia ficcitas humiditati praevalet; naturarum tamen 
alizadzxítatem alix ad hiemem bene vel malefe habent. Proinde mulieres & infantes, 
cum corpore fint magis pituitof ate melius quam hiemevalent. Contra gracilia 
& biliefs corpora, mclius hieme, pejus zftate. Et hzc quidem de intemperatis, quz 
moderato contrariorum ufà confervantur , corrumpuntur à fimilibus. Contrarium 
vero in temperatis fieri confuevit. .— ! | 
Caterum à morbis , qui € vaporibus ex terra atit lacubus ortis nafcuntur , non 
eft libera Brafilia. Coelo enim exiftente turbido , & vento marino à terreftri vito, 
fubito fiunt. febres, catarrhi & raucedines. Incolz teftantur, occulta quadam vicifli- 
tudine Gingulis feptenis annis humidos admodum & morbofos menfes hibernos da- 
ti ; & his fex alios falubriores àc ficciores fücccedere. Verumque comperi , non 
1i Epidemici vere dicuntur , & à te- 
incognitz. Trigintaannor femel duntaxat Africana mancipia huc Va- 
riolislaborantes devecta, reliquos; nullo modo contaminatos, ingenti Barbarorum 
e. 
t 
iata, Aéris puritate abforpta atque evidta; f pereant, 
faltem vigore deit uta, ver. li quidem íed non g (Tz ] | il 1 illis morbis parien- 
dis fufüciunt.. Vnde apr is vulgaribus funt vel ; 
res,tanto inaéread mutan jus aut difi duri, 
incííc vita majorem. qua Cris 1 atu alibus, : Eoo 
5 32 | E Plenilu.- 
