196 OGWNILIELMI PI5SONTS 
ÉCOs XE NR UTAXo id 
De Q»ocolata Inda. 
wc & Es 
C totus ineo effem, ut Mantiífz mex Aroma [ ; Conve- 
niuntecce cum Typographo nefcio quot Philiatri , füummopereque urgent , ut 
ne, priufquam de tabula manum, gravarer Operi adjungere egregios tractatus 
duos : nempeunum de Nuce Maldiviz, ejufque infigni antidotos alterum de Amcrica- 
na atbore Cacavifera, & celebratiffimo ejus potu CPocelata. Quod quidetn eo diffici- 
lius à me impetrari fum paffus , quia non ignorabam exftare jam doctorum virorum 
de utraque illa matetia monumenta, non perfundorie tradita. Adeo ut jufta de caufa 
omnis mihi ablata videretur anf gratificandi Artis noftrae Symmylftis : coque magis, 
quod haud multum in duobus his exoticis à me aliifque potuerit obfervari , quod non 
CI. D. Augerius Clutius ; urbis hujus , dum viveret, Pra&ticus , opera & fama celebris 
circa Nucem Maldivienfém , & Hifpani Medici circa potionem Checolatam , jam ante 
attigerint.Itaque Clutíi quidem tra&atum propter exemplarium diu defe&tum defide- 
ratum , denuo exhibeo ; Hifpanorum vero aliquot , ut Antonii Herrerz , lofephi d'A- 
cofta, Franciíc. Hernandez, Antonii de Ledefíme ; Antonii de Leon , Ioannis Car- 
denz , Ioannis Barrii aliorumque graviffimorum do&orum fparías , & pleraí(que in 
nova Hifpania confcriptas,animadverfiones,in ordinem atque in compendium Latino 
fermone coàdas hic promo : eorumque Authorum , quorum laboribus adjutum me 
fuiffe lubens agnofco , idcirco nomina fübjicio , ut fidem meam liberem, & gratum 
me przftem iis, à quibus ea, qux hicfequuntur, accepi. Qua noviffima mea opella, fa 
non rcipublicz literariz, faltem meis amicis , & mihimet ipfi hoc für. gratificazus, 
quod, quz de effectibus utriufque hujus medicaminis enarro;« | aliqua. ipfe peri- 
cula fecerim , & porro facienda atque indaganda nnnc aliis proponam & eum in fi- 
nem , ut quiíque per caufas perque fedulas ire prius experientias difcat, & vera à falfis 
difcernerc , antequam judicium ferat de rebus. hactenus: minus fibi perfpectis. Licet 
autem ftudiofe caverim , ne in eundem lapidem impingerem, tamen vereor , ne ali- 
cubi fimile quid acciderit ; quare candem veniam, quam aliis libenter concedo, vicif- 
fim ab zquis Le&oribus flagito. ry | erri. * 
Cuivis, vcl mediocriterin gentium hiftoriis verfato , conftare fatis faperque credo; 
quam nullanon carum, five culta, five inculta, quz vinumiignorant,przter potüm fim- 
plicem à Natura conceffum, etiam alium excogitaverit, non modo ad delicias fed & 
contra fitim. Americz certe pars maxima potiones fibi & plures adinvenit, & familia 
fccit, ex radicum fru&uumve fuccis expreífis & aqua dilutis. Pra caeteris autem tractus 
cjus Septéntrionalis in potum fibi illum przcipue aícivit,quiin Hifpania nova,& Mexi- 
cana vicinifq is , fermone quidem vernaculo Chocolat , externoautem Chbocolata, 
foletappellari, & haberiin fammis deliciis: adeo ut Incolz & ipfiillum depereantufque 
ad corruptionem fui, & hofpitibusin teftimonium greti acceílus atque fingularis ami- 
citiz offerant: prorfus ut de Chinenfium,& lag fium 77é, fivc Chiá, fapra füm tefta- 
tus. Qui quidem ineo potiffimum ab aliarum nationum potu faditio-difcrepat, quod 
nec uno modo, nec ex eifdem rebus componatur : fed modo ex his: modo cx illis (eu 
floribus, feu feminibus alifque plantarum partibus in farinam reda&tis.. Choceláta hac 
adeo Hifpani magifque iipana inefcantur, ut, poftquam, prafertim caálidz, affueve- 
rint , fe fine illa negent pofle vivere, etiamfi initio afpernatifuerint. Vnde mirandum 
non eft , fi male coeperit audire potus tam dceliciofus , przfertim à quo, qui ab indige- 
nis olim minus compofitus exfolis humectantibus, & nutrientibus, cum paucis qui- 
buídam corre&oriis parabatur , crefcente Hifpanorum aliorumque Europazorum lu- 
ipe cumin 
xu, & ipfe coepit , &ingredientibus Aromaticis u(que adeo luxuriare, ut 
laíciuiz: potius fovenda it , quam re: inguendz fiti. Quam ob caufam , & , ut mihi 
videtur, non prater rationemexorta cft inter cordatiores Hifpanos controveríia non 
non eft otii mei, neu 
de Lcon;qui prolixe 
e.confcr b 
jejuna ; An alvo Monachi pini unen potlic potus ex paíta tam alimentaria , & 
