— t)5 — 

 Knoopig helilikruid. — Scrophularia nodosa. 



In rijkbebloemde pluimen komen de kroes- of kruikvormige bloe- 

 men van deze plant voor aan een stevigen vierkanten, aan twee 

 kanten vrij diep gegleufden stengel, welks groeven van den eenen 

 knoop naar den anderen van plaats wisselen. Die krachtige, soms 

 meer dan 1 M. hooge stengel schiet op uit een wortelstok, met knol- 

 vormige uitloopers en draagt kortgesteelde vrij groote kruiswijs ge- 

 plaatste eironde nog al breede bladeren, met gezaagden rand en even- 

 als de stengel onbehaard en merkwaardig zacht aanvoelend op hun 

 bovenvlakte. Let vooral eens op de insnijdingen, die zijn beneden 

 aan den voet van 't blad dieper dan aan den top, een bijzonderheid, 

 die Scrophularia nodoaa van zeer verwante soorten onderscheidt. 



Naast dat onderscheid komen als verschilpunten in aanmerking 

 de niet-gevleugeldheid van den stengel en het fraaie smalle vliezige 

 randje aan den vijfslippigen kjlk, die in de rijk vertakte pluimen 

 met lange smalle schutblaadjes onder aan de bloemstelen, de eigen- 

 aardige bloemen dragen. De vuilbruine, soms iets meer naar 't roode, 

 dan meer naar 't groene zweemende tint schijnt erop berekend, alleen 

 de meest gewenschte bezoekers aan te lokken, namelijk de wespen, 

 die aan de kleur van het door hen geliefde rottend ooft worden her- 

 innerd en voor wier korten snuit het open liggende honigbakje 

 beter geschikt is dan voor hommels en vlinders. 



Wij hebben hier een bloempje met twee lipjes, maar eigenlijk 

 blijft die vorm beperkt tot den rand van het kruikje. Die wordt door 

 een tweespletig bovenlipje en een drieslippig onderlipje gevormd, 

 waarbij het middelste der drie laatstgenoemde slipjes naar beneden 

 is omgeslagen. De vier, didynamische meeldraden , de twee langste 

 aan de buitenzij, rijpen veel later dan de stamper, die met zijn stem- 

 pel vóór den ingang van 't bloempje verschijnt en 't stuifmeel van de 

 aanvliegende wespen ontvangt, als nog de naar achter omgebogen 

 meeldraden in het kroesje wachten. Dan buigt de stijl zich naar 

 beneden om, en de meeldraden helfen zich bij rijpheid op en nemen de 

 opengebleven plaats in, hun stuifmeel afstaand aan nieuwe bezoekers. 



Opmerkelijk is in deze bloem de aanwezigheid onder de boven- 

 lip van een vijfden ineeldraad , een mislukten, in e«n plat knopje 

 uitloopend, van dezelfde donkerbruine kleur als het bovenlipje en zonder 

 helmknop; wat zou ook stuifmeel beduiden op een insectenrug, die 

 hier nooit met den stempel in aanraking komt! 



Het rijpe tweehokkige doosvruchtje springt met twee kleppen open, 

 elk een lobje van den stempel dragend, en in 't gespleten tusschen- 

 schot komen dan een paar luikjes open voor e kleine door den wind 

 uit te schudden zaadjes. 



^^ 



