67 



39, 77, 107 osobników. Dla każdej cechy można oznaczyć prze- 

 dewszystkiem szerokość zmienności, średnią arytmetyczną (A), 

 średnie odchylenie (T) i wskaźnik zmienności (v). Nadto przy 

 porównaniu dwu ras należy wyznaczyć stosunek różnicy do jej 

 błędu prawdopodobnego. 



Pomiaru cech dokonywaliśmy, biorąc długość pokryw (od 

 końca do nasady przedplecza), długość przedplecza (w środku), 

 długość głowy do brzegu clypeus, szerokość przedplecza (maksy- 

 malną), szerokość pokryw w rozwartości cyrkla i odczytując wy- 

 miar na noniuszu. Celem zmniejszenia błędów obserwacyjnych 

 przy tej dość niedokładnej metodzie — serje ważne geograficznie 

 mierzone były dwukrotnie. Suma 3 wymienionych wymiarów daje 

 długość bezwzględną ciała. Wymiar ten jest jednak dość wielkim 

 błędem obarczony, gdyż głowa jest rozmaicie z pod przedplecza 

 wysunięta. O wymiarach ciała dokładniejsze wyobrażenie daje 

 suma długości pokryw i przedplecza. O wymiarach względnych 

 przedplecza i pokryw decyduje stosunek długości i szerokości. 

 Wyrażamy go dzieląc wymiar mniejszy przez większy i mnożąc 

 iloraz przez 100. 



Do zajęcia się przedmiotem powyższym zachęcił mnie kustosz 

 Muzeum im. Dzieduszyckich, prof. Jarosław Łom- 

 nicki, oraz oddał mi do dyspozycji cały materjał muzealny tegoż 

 gatunku, przez długie lata gromadzony. Bardzo przyczynili się 

 do pracy p. Inż. Stefan Stobiecki i Dr. Edward Mazur, 

 oddając mi do opracowania swoje bogate zbiory. Nadto korzy- 

 stałem z materjałów prawie wszystkich koleopterologów, członków 

 Pol. Zw. Ent., zbierałem podczas swoich wycieczek w ciągu ostat- 

 nich 2 lat i korzystałem z pomocy wielu kolegów. Tym wszyst- 

 kim składam podziękowanie, pozwalając sobie umieścić ich na- 

 zwiska przy wykazie stanowisk. O informacje zwracałem się 

 również do 2 entomologów zagranicznych : Dr. Holdhausa 

 we Wiedniu i Dr. C s i k i e g o w Budapeszcie, otrzymałem bez- 

 zwłocznie cenne dla mnie wiadomości. 



Przeważną część pracy wykonałem w Pracowni Muzeum 

 im. Dzieduszyckich we Lwowie. 



2. Wyniki badań własnych. 



Formą zamieszkującą cały obszar Polski poza Karpatami jest 

 var. tuberculałus Dej. Zgodnie z djagnozą pierwotną należy scha- 



