70 



Serje z najrozmaitszych stron Polski pozakarpackie] po 

 Wejherowo, Karwję i Poznań na północnym zachodzie a po Słuck 

 i Skałat na wschodzie wykazują mimo wielkiej, jak wszędzie u tego 

 g-atunku zmienności indywidualnej, zgodność z badanemi serjami 

 lwowską i krakowską. 



Jeżeli serje : Kraków, Lwów, Gliniany, Skałat, Rawa Ruska, 

 Wejherowo złączymy w jedną serję wielką (68 c? i 68 ?) i obli- 

 czymy dla niej charakterystyki liczbowe, okaże się, że średnie 

 arytmetyczne i granice zmienności wykażą daleko idącą zgodność, 

 wskaźniki zmienności zaś dla przedplecza i pokryw nie zmienią 

 się, natomiast wskaźnik zmienności dla wielkości bezwzględnej 

 wzrośnie, co wskazuje na większą chwiejność tego wymiaru w róż- 

 nych położeniach geograficznych. 



Z koleji należy zastanowić się, czy w zwartym zasiągu tej 

 formy nie występują wyspowo inne formy, podobnie jak to stwier- 

 dzono dla tego gatunku w Niemczech. Wydaje się, że w jednym 

 wypadku sprawa jest rozwiązana : Z okolic Radymna opisał Kolbe 

 w r. 1913 rasę var. gracilis w następującej djagnozie: „Aus Ga- 

 Hzien liegt eine schlanke Form vor : Gracilis-Rasse. Körper schmal 

 und schlank, glänzend, gut skulptiert, 19 bis 22. Färbung heller 

 oder dunkler kupferig. Prothorax erscheint ziemlich flach, nach 

 hinten deutlich verschmälert. Etytren schmal, länglich oval, massig 

 gewölbt". W zbiorach Instytutu Ochrony lasu Politechniki lwow- 

 skiej znajdują się 4 c? i 1 9 z okolic Łańcuta. Odbijają one wy- 

 raźnie od tuberculatus, a zgodne są z wyż podanym opisem. 

 Wymiary bezwzględne nieco większe 22 — 23*8 u c? , 24*2 u 9, 

 wskaźniki przedplecza (u c? 67*0, 68*2, 71*2, 76*6, u 9 67*1), 

 i pokryw (55"8 — 597) wykazują wybitnie smukłość tej rasy. Ge- 

 ograficznie można przypuścić łączność obu stanowisk tej rasy, 

 otoczonej ze wszystkich stron przez v. tuberculatus ^). 



Na zachodzie graniczy var. tuberculatus — przedstawiciel 

 Wschodu ze względu na wykształcenie skulptury i erytrozę — 

 z rasami, które łagodnem urzeźbieniem zbliżają się już do form 

 zachodnich. Z nad granic Polski opisano var. kniepfhofi (L a n- 



^) Również 1 <? z Miłodroża (okolica Płocka) odbija jaskrawo od osobników 

 2 bardzo bliskich nawet miejscowości. Brak jednak większego materjału z tamtej 

 okolicy nie pozwala rozstrzygnąć, czy jest to tylko odchylenie indywidualne czy 

 też przedstawiciel lokalnej rasy. 



