71 



genhahn) z zachodniego Pomorza i var. fallax (Kolbe) z No- 

 wej Marchji. Badane przez nas okazy z Pomorza (ok. Wejherowa 

 i Karwji) oraz z Poznańskiego należą jeszcze do v. łuberculałus, 

 niektóre osobniki okazują jednak nieco gładsze zagoniki trzecio- 

 rzędne. Podawana z Poznańskiego var. excisas Dej. może ewen- 

 tualnie polegać na osobnikach, stanowiących przejście od v. tuber- 

 culatus do V. fallax, takich jednak nie spotkaliśmy. Kolbe 

 w swojej pracy wyraża się : „In Posen wahrscheinlich tuberculatus" . 

 Opisany przez B e r n a u a balticiis, jak to krytyka Hubenthala 

 wykazuje, jest również identyczny z v. tuberculatus. Ta rasa 

 zamieszkuje znaczną część Rosji, a również najbardziej wschodnia 

 placówka tego gatunku (var. sajanensis Reitt. z Syberji) jest 

 2 nią bardzo spokrewiona. 



Na Podolu wielkość osobników wzrasta. Już na okazach 

 z Brzeżańskiego (c? 22*7 — 25, 9 23'4 — 25'6) można to zauważyć. 

 W całej pełni występuje wielka, szeroka rasa na Podolu połud- 

 niowem w jarze Dniestru (Rakowczyk, Zaleszczyki, Mielnica) i nad 

 Zbruczem (Skała, Husiatyn). Pomiary serji Zaleszczyckiej (16 d" 

 i 16 9) wykazały wyraźnie zwiększenie się wielkości bezwzględnej 

 oraz szerokości względnej przedplecza i pokryw. Materjał ten 

 okazuje jednak dość wielką transgresję z materjałami tuberculatus 

 i nie zachęca do wyodrębnienia. Bezwątpienia swoją wielkością, 

 szerokością i nieco bardziej płaskiemi pokrywami zbliża się on do 

 opisanych ras: var. charkoviensîs Bernau, dobrudzensis Bernau 

 i conspersus Lap, z Krymu (mimo czarnych ud tego ostatniego, 

 będących niewątpliwie objawem południowym melanizmu geogra- 

 ficznego). Od opisanej z Czerniowiec i Bojan v. subfallax B e r n a u = 

 oriundus Kolbe różni się szerokością względną przedplecza, którą 

 bukowińska rasa łączy się z formami karpackiemi. Nie rozstrzygając 

 wobec braku okazów, a niedostateczności opisów, kwestji nomen- 

 klaturycznej, czy ta forma podolska da się zidentyfikować z którąś 

 z tych ras, stwierdzamy jej bezpośrednią łączność z rasą var. tuber- 

 culatus i zbliżenie do ras południowo-wschodnich, pontyjskich. 



Przed wyjaśnieniem stosunku v. tuberculatus do ras karpac- 

 kich, podamy krótką charakterystykę tychże w porządku histo- 

 rycznym, który jest identyczny z opisem w porządku rozmiesz- 

 czenia od wschodu na zachód. Opisana z Siedmiogrodu rasa 

 V. scythicus Megerle-Schaum różni się od tuberculatus znaczniej 

 swą wielkością, grubszem ziarnkowaniem trzeciorzędnych zagoni- 



6* 



