101 



awiając typowe cechy choroby, a jedna z nich zdołała zwinąć 

 oprzęd, lecz też w nim zginęła. Przyczyną zarazy były świeże 

 gałązki pokrzywy, które uprzednio stały w kojcu, gdzie się znaj- 

 dowały chore gąsienice i motyle z Lidy. 



Co do przyczyny tej choroby, to na ogół pozostaje ona nie 

 zbadaną. Podobną chorobę gąsienic obserwowano niejednokrotnie 

 u przędki mniszki (Ocneria monacha L,), jak również i u innych 

 gąsienic n. p. u poprocha cetyniaka (Bupalus piniarius L.) ^). 

 Chorobę ową, prof. Sitowski nazywa: krysztalicą, a Niemcy „Po- 

 lyederkrankheit", ponieważ we krwi i w organach chorych na 

 krysztalicę gąsienic znajdywano dużo ciałek graniastych, przypo- 

 minających kryształy. Jednak istota owych ciałek oraz etjologja 

 samej choroby nie jest zbadaną. 



Krysztalicę mniszki jedni przypisują Microsporium polyedricutn 

 Bolle, inni zaś bakterjom (Bacterium monachae, Micrococcus larda- 

 rius). Prowazek uważa, iż polyedryczna choroba mniszki wy- 

 wołana jest przez nowe mikroorganizmy, które zalicza do osobnej 

 klasy Chlamydozoa. Co do P. gammy, to oprócz ciałek polyedrycz- 

 nych, które znajdowały się we krwi oraz innych tkankach (tłuszczu) 

 chorych gąsienic, a też w jajnikach motyli, zebranych 

 w Lidzkim powiecie, prof. Siemaszko znalazł grzybnię 

 i zarodniki Botrytis tenella Bonn. 



W chorych motylach z Lidzkiego powiatu również znaleziona 

 była bezbarwna cienka, typu Botrytis tenella, grzybnia, lecz przy- 

 należność jej do wymienionego gatunku, z braku owocowania nie 

 mogła być ustaloną. 



W motylach zaś zebranych w okolicach Skierniewic żadnych 

 grzybów pasożytniczych nie znaleziono ani ciałek polyedrycznych. 

 Wyżej podkreśliłem fakt, iż motyle wylęgłe z materjału, ze- 

 branego w Lidzkiem, nie parowały się i jaj nie składały. Aby 

 uwydatnić ten fakt cofnę się nieco wstecz. 



W 1901 i 1902 r. środkowa i południowa Rosja była zalaną 

 i niszczoną przez gąsienice motyla łąkowego Phlyctaenodes stic- 

 ticalis. Otóż przy zbadaniu przeze mnie jajników motyli drugiego 

 pokolenia Phlyctaenodes okazało się, iż niema w nich normalnie 

 uformowanych jaj, a rurki jajnikowe wypełnia zagęszczona masa 



^) Ludwik Sitowski. Z biologji poprocha cetyniaka. (Bupalus pinia- 

 rius L.) w puszczy Sandomierskiej. Poznań, 1922. 



Polskie Pismo Entomologiczne. Zeszyt II. o 



