166 



dłuższa, mianowicie o ^,'4 dłuższa od szerokości, trzonek 

 rożków dłuższy, tułów nieco węższy z wypuklejszem 

 przedpleczem. Forel podaje, że Santschi przypuszcza tu 

 przypadek zwyrodnienia pod wpływem zakaźnego wystą- 

 pienia pasorzytów]. 



Pseudogyny tego gatunku posiadamy z Polski ; róż- 

 nią się od robotnic głównie garbowatym tułowiem po- 

 dobnie jak u zbójnicy rufa L. (rudnica). 



— Oczy uwłosione ; przedplecze z dużą do tylnego swego 

 brzegu sięgającą plamą, zlewającą się z plamą śródplecza. 

 Całe ciało odstającemi szczecinkami obficie porosłe. Dłu- 

 gość ciała: 4 — 9 mm. 



[Jako południową formę z Alp nadmorskich, Hisz- 

 panji i Apeninów wyróżniono var. nigricans Em. o barwie 

 ciemniejszej, o czarnych plamach tułowia więcej rozsze- 

 rzonych, nogach brunatno-czarnych z brunatno-czerwonemi 

 biodrami i kolanami. Forel podaje tę odmianę szczegól- 

 nie z Szwajcarji pd. i Tyrolu i zaznacza, że okazuje 

 wszelkie przejścia do typowej formy]. 



pratensis Retzius (= congerens Nyl.) (łąkowa). 



7. Prawie całe ciało błyszczące najczęściej wraz z pólkiem 

 czołowem ; smołowo-czarne, szczęki górne, rożki i nogi 

 brunatne, przylegające omszenie ciała rzadkie nie pokry- 

 wające połysku tła i nie wywoływające swoistego lśnienia, 

 odwłok właściwy silnie błyszczący, bardzo delikatnie po- 

 przecznie zmarszczkowany 8. 



— Ciało delikatnie zmarszczkowane i wraz z pólkiem czoło- 

 wem ćmawe 9. 



8. Pozaplecze z boku oglądane (w profilu) zaokrąglone bez 

 wyraźnego kąta między nasadową a pochyłą powierzch- 

 nią. Łuska szeroka z cienką krawędzią. Długość ciała: 

 4 — 7'5 mm. Ograniczona u nas, jak się zdaje, do cieplej- 

 szych okolic Podola gagates Latr. (gagatka). 



— Pozaplecze z boku oglądane (w profilu) przedstawia 

 wprawdzie zaokrąglony, ale przecież wyraźny kąt między 

 nasadową a pochyłą powierzchnią. Długość ciała najwy- 

 żej 6"5 mm. picea Nyl. (mszarnica). 



9. Ciało z delikatnem, przylegającem, bardzo gestem omsze- 

 niem i przez to jedwabisto-lśniące ; głowa, najczęściej też 



