256 
regt te huis ben geworden, verrastte mij niet weinig. Men ver- 
gelijke hiermede de vroeger voorkomende beschrijving van den 
Pakkoeodjo en der puihoopen, welke denzelven omringen. De 
daar ter plaatse door mij aangevoerde redenen, ten bewijze dat 
de uitbarsting, welke den Pakkoeodjo tot op de helft in puin 
deed ter neder storten, van lateren oorsprong moest zijn dan 
de stichting der tempels, verkrijgen hierdoor nog meerdere waar- 
schijnlijkheid, dewijl de Pakkoeodjo als een nog heden werk- 
zame vulkaan ten tooneele verschijnt; de door mij gemaakte 
vooronderstelling, dat de Pakkoeodjo onder de 5 eruptie-kegels 
van het Dieng gebergte de jongste, dat wil zeggen, die kegel 
is, welke het laatst werkzaam was, uithoofde der nog voort- 
durende centraliteit zijner solfatara, is hierdoor tot zekerheid 
geworden ,— want slechts achttien jaren zijn sedert die uitbars- 
ting verloopen. Bezwaarlijk echter kan men tot deze uitbarsting 
het in puin ter nederwerpen van dezen eruptie-kegel brengen, 
hetgeen waarschijnlijk veel vroeger plaats greep; want het is on- 
mogelijk, dat het zwaar geboomte der wouden, hetwelk op vele 
plaatsen, namelijk, ook beneden de solfatara en in de onmiddellijke 
nabijheid derzelve, op het met puinhoopen overdekte terrein 
wortel schoot, in zulk eenen korten tijd kan zijn opgegroeid. 
Hoezeer moet men niet bejammeren, dat Horsfield; die slechts 
10 jaren vroeger, in 1816, het gebergte bezocht, ons geene 
topographische beschrijving van den Pakkoeodjo heeft nagelaten; 
want al ware de beschrijving ook slechts in ruwe omtrekken 
vervat geweest, dan nog zou men daaruit het onwedersprekelijk 
bewijs hebben verkregen, of de n. o. helft des kegels bij gele- 
genheid van deze uitbarsting is verbrijzeld geworden, dan wel 
of zulks vroeger heeft plaats gehad. 
Ons zijn derhalve twee uitbarstingen van Di-eng bekend: die 
van 1786, waaromtrent Horsfield eenig berigt heeft geleverd 
en bij welke gelegenheid eene aardverzakking van geringen om- 
vang plaats greep beneden het dorp Karang tenga, die thans 
een meertje (telaga Wibi) is. 1) 
*) Deze verzakking is in verscheidene geologische werken (b. v. in dat van Lyell, 
Principles I. pag. 360) veel te groot opgegeven. 
