259 
weder zeer gedund; in vele kleine dorpen is zij tot op den 
laatsten man uitgestorven. 
II. Bijvoegsel behoorende tot de topographie 
van het Dieng gebergte. 
d°. De trechtervormige kolk in den bergrug van den 
Pakaraman, waarin zich van tijd tot tijd koolzuur ophoopt 
en waaromtrent zulke verkeerde en belagchelijk overdreven voor- 
stellingen in de europesche tijdschriften zijn geleverd geworden, 
werd in September, 1850, door een ongenoemde bezocht (zie 
Jav. Cour. van 50 September, 1850), die bij de doode tijgers, 
herten, zwijnen, paauwen en menschen, welke daarin lagen, 
nog eenige honden voegde, die hij daarin liet omkomen. Wat 
de menschen betreft, gedurende de 12 jaren, welke ik thans 
op Java heb doorgebragt, heeft daarin slechts een enkel lijk 
gelegen. Naar dezen maatstaf kan men die verhalen’ beoordeelen. 
Slechts zwijnen worden daarin menigvuldig aangetroffen. Ik heb 
deze plaats bij het doen van wandelingen van Batoer en van 
Dieng dertienmalen bezocht en daarin slechts viermaal koolzuur 
aangetroffen. De eudiometer, die mij aahtoonde, dat ik in het 
hol kon afdalen, bestond noch uit salpetergaz, noch phosphorus, 
maar uit levende saven (Corvus corone), die zich vergastten 
aan het vleesch der wilde zwijnen ; eens hebik er zes, in verschil- 
lende mate tot verrotting overgegaan, in zien liggen. Krengen 
van tijgers heb ik er nimmer m aangetroffen. Opmerkenswaardig 
kwam het mij ook voor zoo vele wilde zwijnen in deze diepe 
kolk aan te treffen, wier wanden rondom zoo steil zijn, dat 
men er slechts met moeite langs naar beneden kan klimmen. 
Gewoonlijk rustte ik dan eenige minuten uit op den steenklomp, 
die op het kale middenplekje ligt. Nopens de tijden, waarop 
de uitstrooming van gaz (periodiek) plaats heeft, heb ik geen be- 
paalden regel kunnen waarnemen; nimmer heb ik het gaz hooger 
dan 21/2 voet boven den grond kunnen bemerken en betwijfel zeer 
of het ooit hooger stijgt. Ter hoogte van drie voet vangt de welige 
plantengroei reeds aan, welke alle wanden in het rond bek 
