270 
aarde opsteken. Het hooge geboomte van een welig groeijend 
en vochtig woud werpt zijne donkere schaduwen op dit gedenk- 
teeken , waarop wij lange reiën Javanen, hier langs opklimmende, 
tegen kwamen, die met ledige korven, tot het drijven van 
handel in tabak, beladen waren; — een bewijs, dat deze weg, 
waarschijnlijk de kortste om zich van Wonosobo naar Di-eng 
en naar Batoer te begeven, nog heden door de bevolking wordt 
gebezigd. 
5°, De merkwaardigste ontdekking voor de topographie van 
Dieng is het bestaan van een onderaardsch kanaal. Reeds 
voor langen tijd waren mij en anderen een aantal diepe gaten 
bekend, welke in het westelijke gedeelte van het plateau worden 
aangetroffen, ter plaatse waar de weg naar Batoer voert. Men 
beschouwde- dezelven als gegraven bronnen (putten) of iets der- 
gelijks. In October, 1845, echter stelde ik bij al deze gaten 
paaltjes met seinen en bepaalde derzelver ligging met het kom- 
pas. Ik bevond, dat het aantal gaten negen bedroeg en dat 
allen in eene volkomen regte lijn achter elkander lagen van 
het laagste, zompigste gedeelte van het plateau (westnoord- 
westwaarts van de tjandie Ardjoeno) — in de rigting van zuid 
6GOt/2° oost naar noord 601/,° west. Door middel van ladders daalde 
ik in eenigen af en ontwaarde, dat zij onder den grond met 
elkander verbonden waren, als werticale luchtgaten eener onder- 
aardsche waterleiding, welke nog niet overal was ingestort en 
waardoor nog water stroomde. De ingang dezer waterleiding ligt, 
van den noordwestelijken hoek des noordelijksten tjandie Ardjoeno 
gezien, ten noorden 601/:°, ten westen; tot aan die plaats loopt 
van het zompigste gedeelte van het plateau een riool, een kanaal, 
dat boven den grond gelegen is. Vervolgens gaat de waterleiding, 
met eene helling van haren bodem van eenige weinige graden, 
onder den laagsten, wèstelijken rand van het plateau voort, terwijl 
de verticale openingen (putten) al dieper worden naar gelang deze 
rand, naar deszelfs midden, hooger stijgt, op welke plaats de 
diepste, namelijk, de 6% opening 50 voet diep is; aan de andere hel- 
ling des bergrugs nemen de luchtopeningen weder in diepte af, tot 
aan het einde van het kanaal, dat in den aanvang der kloof 
