271 
van een zuidelijken tak der kali Dolok ligt; van daar af vormt het 
kanaal, eenige honderd voet ver, weder een riool boven den grond, 
zijnde het ter breedte en diepte van & voet gegraven. Hoewel 
deze uitloop van het kanaal met struiken is begroeid, zoo kan 
men denzelven nog duidelijk herkennen; dezelve ligt ter lin- 
kerzijde beneden den weg, die van Batoer naar Di-eng leidt. 
Men vindt geene sporen van muurwerk. Misschien werd het 
kanaal met deszelfs verticale schachten onderschraagd door bal- 
ken, welke sedert lang zijn vergaan. De afstand tusschen de 
verschillende luchtopeningen bedraagt van 50 tot 100 voet; 
tusschen de ò'e en Gt opening is de afstand grooter; de lengte 
van het geheele kanaal beloopt ongeveer 800 voet. In het bestaan 
van dit kanaal ligt het bewijs opgesloten, dat het plateau reeds 
moerassig was, tijdens de naar Java overgekomen Hindoes, met 
behulp der toenmaals tot het Siwaïsmus bekeerde Javanen, de 
Ardjoeno tempels bouwden, t) en tevens dat de nieuwe bewoners 
het droog trachtten te maken. Gelukkig bestaat er, uithoofde 
der onverschilligheid van de tegenwoordige bewoners, geene vrees» 
dat het kanaal hersteld zal worden; — in dat geval zouden 
vele schoone en zeldzaam voorkomende moerasplanten (Xyris- 
soorten en Restiaceën), welke nergens elders op Java groeijen, 
geheel en al verdwijnen. 
4e, Eene andere ontdekking, die als eene fabel klinkt, was 
ik aan het toeval verschuldigd. Op een dag (in October, 1845,) 
van het terrein, dat met de puinhoopen van den Pakkoeodjo 
bedekt is en hetwelk ik had bezocht met oogmerk om mijne 
verzameling van lava-soorten met eene grootere verscheidenheid 
‘derzelven te verrijken, terugkeerende, nam ik mijnen weg over 
de moerassige tusschenruimte, gelegen tusschen de meren Weurno 
en Pengilong; twee met woudgeboomte bedekte stukken gronds 
verheffen zich als eilanden boven dezen moerassigen bodem. Het 
noordelijkst gelegen eilandje had ik reeds menigwerf bezocht, 
1) Zoowel de bouwtrant dezer tempels als de tooi der afgoden zijn blijken, dat 
zij aan de Siwa-godsdienst waren geheiligd, terwijl de pine te Boro boedor, in 
Kadoe, aan Boedha gewijd waren. 
