21 
C. Gedaante-verwisselingen van den berg. 
Ofschoon geene volksoverleveringen nopens uitbarstingen van 
den Panggerango bekend zijn, bewijst toch het onderzoek van 
het gebergte, dat het die in zeer hevigen graad moet hebben 
ondergaan. Bijzonder schijnt de hudba: bij welke de groote 
Z. W. kraterspleet ontstaan is, zeer geweldig te zijn geweest; 
ook schijnt het, dat de werking van den vulkaan voornamelijk 
de rigting van het W. Z. W. gevolgd moet hebben, waar de 
kratermuren het laagst zijn. Dit vermoeden wordt gestaafd door 
de merkwaardige omstandigheid, dat de geheele westelijke helft 
van den berg, van Nagrag en Pasir-tadar tot aan Tanggil, (eene 
uitgestrektheid, in grootte aan de landstreek van Pondok Gedeh 
tot op den Megamendong gelijk staande,) volkomen onbevolkt 
en door menschen onbewoond is. Halve dagreizen ver ziet men 
hier geene koffijtuinen, geene dessa of hut, en de wouden dalen 
bijna tot Tjitjoerroek, tot eene diepte van 1610! af. Ook ziet men 
daar tusschen de kloven van de Tjikoeripan en Tjidanie op de hel- 
ling van den berg niet meer het regelmatige der lengte-ribben, 
men ontwaart koppen, die zich labirintisch door elkander ver- 
heffen en de stomme getuigen zijn van eene geweldige ver- 
brokkeling en opstapeling van rots- (lava) massa’s, welke hier 
eenmaal plaats moet hebben gevonden. !) 
Wat den eruptie-kegel van den Panggerango, rn Manellawan- 
gie betreft, sedert mijn eerst bezoek in 1859 is door den 
hortulanus te Buitenzorg, (Tijsman) een weg van Tjipannas 
naar den top en een tuin van Europesche vruchtboomen aldaar 
aangelegd, tot welks aanplanting een plekje woudgeboomte van 
ongeveer 900 T voeten gekapt werd. Hoe klein dit kaal ge- 
maakte plekje ook zij, heeft het reeds eene merkbare vermin- 
dering van het water in de centrale beek van den top ten 
1) Deze zijde van den Panggerango, de minst bekende, wildste en ook merk- 
waardigste van het gebergte, verdient aan de nasporingen van goekometige natuur- 
onderzoekers bijzonder te worden aanbevolen. 
