115 
geogr. minuten 50 tot (op enkele plaatsen) 100 voet hoog bedekt en 
geheel in eene woestenij van steenen en rotsklompen veranderd 
werd. Veertig dorpen, die op deze afhelling gelegen waren, 
werden door de afstroomende lavabrokken en door de minder 
talrijke, bij den aanvang der eruptie in de lucht geslingerde 
en weder nedervallende lavastukken en rapilli overdekt, en 
van de bewoners (die voor elk dorp ten minste op 500 kunnen 
geschat worden, dus op 12000 in ’t geheel) kwamen 2957, 
alzoo nog niet het vierde gedeelte om het leven; dit zullen 
waarschijnlijk zieken, ouden en kinderen geweest zijn, die niet 
snel genoeg konden loopen; — velen zullen in de verwarring 
ook niet geweten hebben, waarheen te vlugten, want het was 
nacht. En evenwel hebben zich nog meer dan drie vierde der 
bewoners door de vlugt gered. 
Behalve eene mogelijke afbrokkeling van den kratermuur, 
wiens fragmenten alsdan wederom uitgeworpen werden of met 
de lavabrokken afstroomden, waardoor de berg ten hoogste 
1000 voet lager zoude kunnen geworden zijn, heeft nergens 
eene instorting plaats gehad efi is nergens de bodem verzonken. 
Juist zóó en historisch bewijsbaar (zie hier onder) geschiedde 
de uitbarsting van den Galoenggoeng, slechts met dit verschil, 
dat zij uit vloeibare stoffen bestond en de Papandaijang waar- 
schijnlijk alleen drooge stoffen uitwierp, — dewijl in zijnen 
krater geen meer lag, met welks water zich de asch, zooals 
bij den Galoenggoeng, tot modder had kunnen vereenigen. 
Deze wijze van voorstelling van de beroemd gewordene ge- 
gebeurtenis stemt evenzoo wel overeen met de zienswijze der 
Javanen, die deze streek bewonen en bij wien de herinnering 
van deze ramp nog niet geheel uitgewischt is, als met de ligging 
en gesteldheid van het uitwerpings-terrein, dat ik voor het eerst 
in 1858 met Dr. Fritze en later herhaaldelijk bezocht, toen ik 
mij (in afwachting eener uitbarsting van den Goentoer +) maan- 
den lang in de nabijbeid ophield. Het districts-hoofd Raden 
Demang (Adi Koesoema) van Trogon, die met mij den Goentoer 
ad 
1) Die mij evenwel erg teleurstelde, daar zij eerst kort na mijn vertrek plaats had. 
