44 
omtrek, zijne horizontale uitgestrektheid, maar insgelijks wat 
aangaat de hoogte, — de ontwikkeling van massa (volumen), 
welke het heeft verkregen; wij zullen het beproeven deze ligcha- 
melijke gestalte van het eiland en van zijne verschillende deelen aan- 
schouwelijk te maken in twaalf hoogte-kaarten , waarbij ik slechts 
korte ophelderingen heb gevoegd, te zeer beseffende, dat alle 
wijdloopige topographische beschrijvingen droog en vermoeijend 
voor den lezer zijn. 
Uithoofde het voor de behandeling van ons onderwerp niet anders 
dan nuttig kan zijn om de beide eilanden, welke zoo nabij elkander 
zijn gelegen en echter zoo geheel verschillende vormen aanbieden , 
namelijk , Java en Soematra , met elkander te vergelijken , zoo zullen 
wij ook een blik werpen op het laatstgenoemde eiland. Dit zal 
worden voorafgegaan door eene opgaaf der gemetene hoogten , 
benevens door een kort berigt, waarin rekenschap wordt afgelegd 
der methode bij de hoogte-metingen gevolgd, dewijl deze de 
grondslagen zijn, waarop de later medegedeelde beschouwingen 
steunen. 
In het tweede gedeelte der eerste afdeeling zullen wij onze 
opmerkzaamheid vestigen op de PHYSIOGNOMIE DER NATUUR, Op het 
uitwendige kleed, dat de verschillende deelen deslands, de dalen 
en bergen bedekt, met wier bloote gedaante en uitgestrektheid 
op zich zelven beschouwd, — hun zuiver geometrischen vorm , — 
wij ons in het eerste gedeelte hebben bekend gemaakt. Wij zullen 
derhalve het plantenrijk, de gewassen, — welke dit weelderige klimaat 
meerendeels de gedaante van boomen, veelal kolossaal van grootte, 
doet verkrijgen, — wat zijne hoofdtrekken aangaat, leeren kennen, 
in zoo verre vele boomsoorten , hetzij doordien dezelven menigvuldig 
worden aangetroffen, of door hare schoonheid of eigenaardigen 
vorm, anderen weder ten gevolge harer groepering uit verschil- 
lende soorten, het uiterlijke kenmerk eener streek daarstellen ; 
want behalve door de gedaante der bergen, wordt hoofdzakelijk 
door het plantenrijk , door de Flora van een land , den stempel gedrukt 
op de physiognomie eener streek, op het karakter van het landschap. 
Wij zullen het eiland derhalve niet slechts in zijne horizontale 
uitgestrektheid doorkruisen en verre van elkander verwijderde 
