46 
door deze eilandzee, maar voornamelijk door Java, zullen wij veel 
merkwaardigs en verrassends ontmoeten, veel leeren kennen , dat 
van hoog gewigt is voor de geologie, waardoor wij de gelegenheid 
zullen verkrijgen menige onjuiste beschouwing te regt te wijzen. 
De geschiedenis van de uitbarstingen der vulkanen zullen wij 
beknopt, bij wijze van overzigt , maar echter zoo volledig mogelijk 
behandelen. Mag het indrukwekkend, schrikbarend worden ge- 
noemd , wanneer wij hooren van uitbarstingen , wier onderaardsch 
gedonder zich 1050 geographische minuten in het rond liet ver- 
nemen , die, door hare uitgebraakte asch, deelen van den Indischen 
archipel in diepe duisternis hulden, wier uitgestrektheid die van 
gansch Duitschland overtreft, of in eenen nacht groote, bloeijende 
landschappen herschiepen in eene woestijn, waarin alles wat 
leefde, werd vernietigd ;— mag het daarentegen een boeijend schouw- 
spel worden geheeten, wanneer wij uit den top van jeugdigere 
vulkanen, zoo als b. v. uit den Lamongan, een onschadelijk , maar 
niettemin luisterrijk vuurwerk zien opstijgen , zich bijkans iederen 
nacht zien ontwikkelen, — zoo is het van niet minder gewigt te 
achten, dat wij ook de kleinere uitbarstingen, aardbevingen en 
andere verschijnselen niet uit het oog verliezen, wier oorzaak in 
den binnensten schoot der aarde verborgen ligt, want op die wijze 
is het, dat wij gemiddelde resultaten zullen verkrijgen en uit eene 
volledige kennis der verschijnselen gevolgtrekkingen kunnen af- 
leiden, ter beoordeeling van de kracht, welke die werkingen doet 
geboren worden en der wetten , waar aan zij zelve gehoorzaamt. 
Doordrongen van deze overtuiging, heb ik mij ten doel gesteld 
alle berigten, die hieromtrent eenig licht konden verspreiden , tot 
een zoo volledig mogelijk geheel te vereenigen , tot welk einde door 
mij is geput geworden uit de geschiedenis van Neêrlandsch Indië, 
uit Valentijn, uit de scheepsjournalen van Cornelis Houtman en 
uit Javasche kronijken; op gelijke wijze heb ik de latere gebeur- 
tenissen in de natuur opgeteekend en tot een geheel vereenigd , 
hetzij die door mij zelven zijn waargenomen geworden, hetzij dat 
ik berigten daar omtrent heb gevonden in de Javasche Courant, 
of schriftelijke of mondelinge mededeelingen heb verkregen van 
velé bewoners van Neêrlandsch Indië, nadat ik hen vroeger beleef- 
