Eerste zone. 220 Klimaat. 
damp of wel, naar het gewigt berekend : de hoeveelheid water- 
damp, aanwezig in een kubiekmeter lucht, weegt 20,257 grammen 
(het gemiddelde jaarlijksche bedrag). In Januarij en in Februarij 
is de betrekkelijke vochtigheid des dampkrings het grootst, in 
Augustus is zij het geringst en het gemiddelde jaarlijksche verschil 
bedroeg in 1846:°11,40, in 1847: 10,62 en in 1848: 4,86 , der- 
halve 8,96 over deze drie jaren genomen. Naar waarnemingen van 
J. Tromp, die door hem gedurende 14 jaren voortgezet zijn en plaats 
hadden van 1829 tot 1842, telt elk jaar gemiddeld 147 regendagen. 
Het grootste aantal dagen, waarop regen valt, behoort tot de 
maanden December, Januarij , Februarij en Maart, terwijl daaren- 
tegen de maanden Junij, Julij, Augustus en September het ge- 
ringste aantal regendagen opleveren. 
Her ONDERSCHEID TUSSCHEN DE JAARGETIJDEN, het drooge 
jaargetijde — den « goeden moesson » — en het natte jaargetijde — 
den «slechten of regenmoesson » , — is op Java, zelfs in die streken , 
welke in de onmidellijke nabijheid der kust zijn gelegen, niet zoo 
groot, is met minder duidelijke trekken afgemaald, dan men zich 
algemeen voorstelt. Dit onderscheid is niet binnen zeer scherp ge- 
teekende grenzen beperkt en tusschen de verschillende op elkander 
volgende jaren wordt in dit opzigt een even groot verschil 
waargenomen als in Europa het geval is met de meerdere of 
mindere gestrengheid der koude of de zachtheid van den winter 
in verschillende op elkander volgende jaren. Neemt men echter den 
gemiddelden uitslag van vele jaren, dan valt de meeste regen ge- 
durende de maanden December, Januarij, Februarii en Maart, 
terwijl daarentegen Junij, Julij, Augustus en September de droogste 
maanden des jaars zijn. Daarentegen gebeurt het somtijds, dat in 
de maanden Januarij en Februarij weken lang het helderste weder 
heerscht. Maar is de regenmoesson met kracht aangevangen, b.v. 
in de maand Januarij, dan drijft de weste- of noordwestewind 
zware regenwolken vóór zich uit, de gansche hemel is gelijkmatig 
met een grijs kleed overtogen, de regen stroomt menigwerf ge- 
durende vier en twintig uren bijna zonder ophouden neder, het 
geplas der nederstortende druppels verdooft de stem der bewoners , 
die zich in hunne woningen ophouden, — beken en rivieren tre- 
