Eerste zone. 259 Kultuur. 
worden aangetroffen. — Tjangkoedoe: Morinda citrifolia 1; de bast 
zijner wortelen levert de grondstof tot het rood verwen van kleede- 
ren. — Patjar koekoer: Lawsonia alba Lam.; de bladeren van dezen 
boom worden door de Javasche schoonen gebezigd om hare nagels 
geel te verwen. Tot het geel verwen bedient men zich insgelijks 
van het hout der Caesalpinia Sappan L. en blaauwe verwstoffen 
worden door de inboorlingen bereid uit Marsdenia parviflora pesn., 
benevens uit verscheidene Indigofera-soorten.) — Kapok, s Ran- 
doe: Gossampinus alba gmt. (Bombax pentandrum 1, Erioden- 
drum anfractuosum pc); aan de horizontaal uitgestrekte, wijd af- 
staande, doch kransvormig boven elkander groeijende takken van 
dezen boom hangen vruchten, die de gedaante hebben van eene 
lange doos en met katoen gevuld zijn, hetwelk men voornamelijk 
bezigt tot het opvullen van matrassen. — Rarak : Sapidus 
Rarak L.oc., van welks vruchten men zich bedient, als van zeep, 
om te wasschen. — Uit het zaad der vruchten van Tangkalak : 
Tetranthera Roxburghii Nees., wordt olie geperst, die even als was 
zekere mate van hardheid verkrijgt en gebezigd wordt tot het 
vervaardigen van kaarsen. — De vruchten van Kètapang: 
Terminalia Catappa 1., worden als amandelen genuttigd en zij leve- 
ren daarenboven olie-op. — Lamp-olie verkrijgt men uit het zaad 
van Këmiri, s. Moentjang : Aleurites moluccana wiiid.,een boom, 
welke veelvuldig nog ter hoogte van 5,ja, van 4000 voet in be- 
woonde oorden wordt aangetroffen. — Kèösoengka: Gnetum fu- 
niculare gi, levert een bast, waaruit touw wordt geslagen, even 
als wij vroeger hebben aangemerkt ten opzigte van Gnetum Gne- 
mon 1, welks vrucht kan gegeten worden. — Bijna in elk dorps- 
boschje treft men Kajoe këlor: Moringa pterygosperma Garn. , aan; 
deze boomsoort, die zeer snel opgroeit, is op zich zelf beschouwd 
van gering nut, maar om haren stam slingeren zich twee ver- 
schillende klimmende Piperaceën, Sirih bodasen Sirih bèrëm «: 
Chavica Betle en Chavica Siriboa Mig. , wier bladeren het hoofdbe- 
standdeel uitmaken van den betel (Sirih), dien de inboorlingen tus- 
schen de tanden malen. Daartoe bezigt men buitendien de noot 
der Areca Catechu L., gebluschte kalk en Gambir — zoo wordt 
het sap geheeten, dat men uit den struik Uncaria (Nauclea) Gam- 
