Eerste zone. 265 Tweede gebied. 
digte bossen groeijen, kroonen de toppen of de weinige vorksge- 
wijs verdeelde uiteinden van den stam, welke eenigermate gelijkt 
op een kleinen palmboom, terwijl de levendige kopergroene kleur 
der bladeren een allerschoonst kontrast vormt met het heldere 
vermiljoen der vruchten, die als kogels, ter grootte van een hoofd, 
onder de bladerenbosjes nederwaarts hangen. De reiziger, die, 
gedurende den tijd dat deze boomen vruchten dragen (in November, 
December), zijne schreden rigt door deze boschjes, welke den ove- 
rigens zoo kalen zandbodem beschaduwen en menigwerf voor een 
groot gedeelte uit digt nevens elkander groeijende Pandanus-soorten 
bestaan , wordt opgetogen door het schoone, hetwelk zij hem aan- 
bieden. Groot is de verscheidenheid , welke hij waarneemt in de 
uiterlijke gedaante en hoogte der Pandaneën , die afhangt van hunnen 
ouderdom, en, naar gelang de bodem , waarop zij groeijen verschilt, 
meer of minder geschikt is om hunnen wasdom te bevorderen. 
Verheft zich hier Marquartia globosa, als een boom van ter naau- 
wernood 8 voet, op hooge, boven den grond groeijende wortelen, 
als het ware op stutten , — gelijk is afgebeeld op de plaat : « Zuider 
kust van Java, beoosten Rangkop», behoorende tot den atlas van 
dit werk, — hangt hij elders in een zonderling gebogen vorm van 
een rotswand afwaarts, waarnaar zich de toppen der lang groei- 
jende stammen weder opwaarts rigten, zoo ziet men deze boom- 
soort op eene andere plaats met slanken, regten stam opwas- 
sen, die, even hoog en dik als een Kokos-palm, eene hoogte van 
50, ja, van zeventig voet bereikt; naar gelang de stam in hoogte 
toeneemt, naar die mate worden de luchtwortelen (stutten) 
kleiner, verdwijnen zij eindelijk geheel en al. (Als zoodanig, als 
een schoone, trotsch gegroeide boom wordt hij, bij voorbeeld, 
aangetroffen aan de zuider kust van Soekapoera, tusschen Oedjoeng- 
Taboelan en de Moeara tji-Béning. De bladeren zijn breed, doch 
in vergelijking daarvan niet zeer lang.) 
De buitengewone hoogte, welke de Pandan-soorten bereiken , indien 
zij in een gunstigen bodem hebben wortel geschoten, schijnt eene 
eigenschap te zijn, die deze soorten met alle andere boomachtige 
monocotyledonen gemeenschappelijk bezitten, wier wasdom zich 
hoofdzakelijk openbaart in de rigting van den top en waarvan de 
stam (caudex, cormus) bijna uitsluitend bestaat uit de afgevallen 
