Fweede zone, 404 Kultuur, 
zon zou oprijzen. Nimmer echter heb ik eene helderheid in den 
dampkring mogen waarnemen, die of sterk genoeg was of door 
hare rigting en gedaante met grond zou hebben kunnen doen 
zeggen: ik heb ooit op Java het zodiakallicht aanschouwd. 
Kaeltaenre. 
KULTUURGEWASSEN DER INBOORLINGEN. De dorpen der Ja- 
vanen , met vele van de vruchtboomen, welke dezelven beschaduwen 
en die wij bij het beschouwen der vorige zone reeds hebben leeren 
kennen, rijzen in de meeste streken des eilands tot op eene hoogte 
van 2500, ja, in vele gedeelten tot op eene hoogte van 5000 voet 
aan de berghellingen opwaarts; op de zeer gunstig gelegene , zacht 
glooijende of vlakke hooglanden tusschen de vulkanen en hunne 
voorgebergten , of op de verbindingszadels van twee nevens elkander 
liggende vulkanen worden er hier en daar op nog grootere hoogte 
aangetroffen. Hoe hooger men in het gebergte opklimt, op des te 
grooteren afstand zijn zij van elkander verwijderd , komen zij 
zeldzamer voor, wordt het tal hunner hutten geringer en missen 
zij den eenen vruchtboom na den anderen, (Zie lager : beschrij- 
ving van het landschap Goenoeng-Soembing.) In de hoogst gelegene 
dorpsboschjes worden nog aangetroffen de Nangka-, Doeren-, 
Këmiri- en Pangi-boom (Artocarpus integrifolia, Durio zibethi- 
nus, Aleurites moluccana en Pangium edule) , die veeluldig nog ter 
hoogte van 5000 voet voorkomen ; ook daar nog omringt de Pisan g- 
struik (Musa paradisiaca) de hutten en hoort men het fladderen 
zijner groote bladeren, ja, de kleine Pa paja-boom (Carica Papaya) 
wordt zelfs nog hooger gevonden. De Kokos- en Pinang-palm volgt 
den Javaan zelden hooger dan tot op 2000, uiterlijk 24 duizend 
voet boven den spiegel der zee, ongeveer op gelijke hoogte als 
rijst met goed gevolg in Sawah’s kan worden aangebouwd, welke 
laatstgenoemden, slechts bij wijze van uitzondering op den regel, 
hier en daar aan gunstig gelegene dalhellingen zich trapsgewijze 
