Tweede zone. 415 Kultuur. 
schikt te maken om vruchten voort te brengen en hem met jonge 
koffijstruiken te kunnen beplanten. De alkali, welke in het hout 
aanwezig is, keert, wel is waar, ook zonder dat het verbrand 
wordt, later weder in den bodem terug, namelijk, door het ver- 
molmen van het hout, ten gevolge waarvan de daarin voorhandene 
koolstof als koolzuur vrij wordt en op nieuw in den dampkring 
overgaat; maar deze omzetting geschiedt zeer langzaam, voorna- 
melijk indien men de onde koffijboomen niet omhakt, maar 
men die laat voortgroeijen, totdat zij sterven. Door het branden 
wordt de terugkeer van de alkali in den bodem bespoedigd. Wat 
betreft de overige bestanddeelen der koffijboonen, als koolstof en 
organische, stikstofhoudende verbindingen, deze behoeven wij hier 
niet in aanmerking te nemen, uithoofde het onderzoek, door de 
latere scheikundingen (Boussingault, Liebig) in het werk gesteld, 
het bewijs heeft geleverd, dat de planten niet slechts hunne kool- 
stof, maar insgelijks hunne stikstof voor het grootste gedeelte uit 
den dampkring trekken, waarin steeds ammoniak aanwezig is. 
De planter behoeft derhalve, met het oog op eene vereischte be- 
mesting des bodems, slechts te trachten om aan den grond terug 
te geven de onverbrandbare , minerale zelfstandigheden der planten, 
welke deze er aan ontnomen hebben en die hij in hunne asch 
weder terug vindt. 
Ten einde ons te overtuigen hoe aanzienlijk de hoeveelheid 
minerale bestanddeelen des bodems van Java is, welke jaarlijks 
van daar wordt uitgevoerd, behoeven wij ons slechts te bepalen 
tot het vroeger aangehaalde voorbeeld, namelijk, tot het regent- 
schap Bandong, hetwelk in het jaar 1842 niet minder dan 150 
duizend Pikol koffijboonen (à 125 pond per Pikol) opleveráe. Deze be- 
vatten, naar de medegedeelde analyse van Liebig, nagenoeg 520 dui- 
zend pond asch, waarin 42,11 p. c. kalien 11,07 natron aanwezig was, 
en die derhalve voor meer dan de helft uit kali en natron bestond. 
Stellen wij, om ronde getallen te bezigen, de hoeveelheid kali 
en natron op 50 p. c. en nemen wij aan, dat Bandong 20 jaren 
lang elk jaar eene gelijke hoeveelheid koffij hebbe uitgevoerd, dan 
zal binnen het gemelde tijdperk aan den bodem van voornoemd 
