Derde zone. 490 Kultuur. 
502—505 en bladz. 825—827 van de tweede afdeeling van dit 
werk heb geschetst. De bewoners van den G.-Diëng en Ténggèr 
hebben het gebergte, nu door hen bewoond, lief gekregen en voor 
geene schatten zouden zij het met het laagland willen ruilen. Behalve 
Djagong, tot eigen gebruik ,teelen de bewoners van den G.-Ténggèr 
hoofdzakelijk aardappelen, uijen, knoflook, kool en andere Euro- 
pesche groentesoorten, die zij op de markten van het diepland 
hetzij voor geld verkoopen, of waarvoor zij producten van het 
laagland inruilen, als rijst, zout, enz. De bewoners van den G.- 
Diëng houden zich daarenboven nog bezig met den aanbouw van 
tabak; de hier geteelde tabak wordt beschouwd als de beste soort, 
die op Java groeit. De handel in dit artikel mag zeer aanzienlijk 
worden geheeten , waarbij de Javaan, die het product teelt, wien 
het gewoonlijk aan doorzigt in zijne zaken hapert, den soberen 
kost verdient, terwijl de Chinezen, gevesligd aan de noorder kust 
te Pèkalongan, in wier handen dezen tak van handel geheel en al 
is overgegaan, er schatten door verwerven. (1) 
Rondom de hutten en tuinen der Ténggëranen vindt men kleine, 
inlandsche struiken, als Elaeagnus rigida en javanica Bì., aangeplant, 
waaraan welriekende bloemen groeijen. Zij vormen levende heg- 
gen, omheiningen, waar op vele plaatsen Urtica stimulans gt. 
en grandidentata mig, vreesselijk brandende planten, tusschen 
opschieten, terwijl elders het oog wordt vergast op het zien van 
roode en witte (Perzische) rozen , welke er in opgroeijen. Op andere 
plaatsen zijn het stekelachtige Rubus-soorten, welke de haag vor- 
men, en met de rozen afwisselen. Met het zaad van Europesche 
groenten, waarvan wij de meest algemeen op Java geteeld wor- 
dende soorten in de vorige zone reeds hebben opgeteld, zijn velerlei 
in het wild groeijende planten uit Europa mede ingevoerd, voor- 
namelijk Stellaria media, Sonchus-soorten en twee grassoorten, 
Briza media en minor 1, die nu tegenwoordig op den G.-Mérbaboe, 
het Tèénggër-gebergte en op andere plaatsen in de emstreken van 
(1) Het dorp Batoer, gelegen in de nabijheid van het hooggebergte Diëng, is bijna 
uitsluitend bewoond door Chinezen, agenten van groote kooplieden en kapitalisten te 
Pekalongan gevestigd, die zich de gansche opbrengst der tabaksteelt van Diëng ìn de 
handen weten te spelen, door de Javanen voorschotten te geven. 
