1184 



^aii een vcrschii in de locale gcsteldheid der oppervlakle, 

 iiaar gelaiig van de drooge of moerassige (kleiachtige) gesteld- 

 heid des bodems, waaruit de gas opwelt. 



In een ander gedeelte van dit werk zullen wij de oorzaken, 

 welke deze en dergclijke verscliijnselcn op Java (gas-uitstroo- 

 mingen, aardolie-bronuen , natuurlijk vuur, raofeten) te weeg 

 brcngen, aan een nicer naauwgezet onderzoek onderweipen. 



I 



it 



Modeler- en sas-bron van Java no V 



i> 



MODDERHEUVEL BIJ POELOENGAN. 



Dtjze en de volgende modderheuvel zijn, in de rigting van het 

 westen en oosten, ter naauwernood 1/2 paal van elkander verwij- 

 derd-j zij liggen in de moerassige kustvlakte van " Soerabaj a , 

 ongcvcer op een afstand van 10 palen ten zuiden van deze 

 stad, namelijk, tusschen den grooten weg, welke van Socra- 

 baja ziiidwaarts loopt en het zeestrand^ hunnen naam ontleenen 

 zij van de dorpen, die er het naastbii crcvonden worden. 



De westehjkste dezer beide heuvels is die van Poeloengan; 

 deze is het, welke nader bij den grooten weg, doch vcrder 

 van het strand is gelegen dan de andere, zijnde die afstand 

 ongeveer 3 palen. Niet slechts komen zij met elkander overeen 

 inhoogte, — deze bedraagt omlrent 50 a 35 voet, • — maar zij ge- 

 lijkcn elkander zoodanig in gedaante en in zamenstelling , dat 

 de beschrijving van den eenen volkomen van toepassing is op 

 den anderen heuvel. 



Slechts een enkel verschijnsel stelt een onderscheid tusschen 

 dezen en den volgenden heuvel daar. De uitstrooming van gas 

 en modder, welke aan zijn schcdcl wordt waargenomen, was 

 in 1838, tijdens ik beide heuvelen in Junij bezocht, nog slechts 

 zeer gering, en veel minder dan bij den volgenden werd bc- 

 speurdj maar zijn schedel was bedekt met eene mcnigte puin- 

 brokken, stukken van gebakken steen van eene roode kleiir, 

 welke, naar hunne uiterlijke hoedanigheid te ooideelcn, vol- 

 komen op die soort van gebakkeno steenen gelekcn, \^aar- 

 uit een aanlal paleizen en tcmpels, gedurende het bestaan van 



V 



