1252 



Oil het aiulcre 570 miiiulcii van den Toniboro veivvijderd , 

 wcrclcii bcschouwd als het bulderen eeucr nabij zijndc kanon- 

 nadc; in dc ecrstgenocrade plaats deed men het garnizocn 

 uitrLd\.kcn, ten eindc den vermeenden vijand te gemoet tc trek- 

 ken, — dat de slagen in eene noord-nooidoostehjke rigting van 

 den berg, te Tern ate, met gelijke hevigheid werdcn vernomcn 

 als in eene noordwestehjke rigting in het fort Marlborough , te 

 Benkoelcn, — ja, dat zij te Mokomoko, 90 minnten uoordvvest- 

 waarts van Benkoelen, aan de zuidwestkust van Sumatra gelegen, 

 welke plaats niet minder dan l,OoO minuten van den vulkaan is 

 verwijderd, als het gedonder van kanonvuur werden beschouwd, 

 en dat de kring, Kinnen welken de ontploffingen rondom den 

 Tomboro werden gchoord, welke een elliptischen vorm had, 

 gelieel Java, Celebes, Ternate, alle oost-Javasche eilanden, 

 bcnevens de Molukkcn lot aan Nicuw-Guinea, het grootste 

 gcdeelte van Borneo, de zuidclijke helft van Sumatra, mils- 

 gadcrs hot noordwestehjke gedeeltc van Australie omvatte en 

 dat binuen eene ruimte-oppervlakte van 30 lengte graden of 

 1,800 minuten (450 mijlen) in dc rigting van het oosten naar 

 het westen, bij eene brccdte, in dc rigting van het noordcn 

 naar het zuiden, welke waarschijnlijk niet veel geringer was, 

 derhalve over eene uitgestrektheid gelijkstaaude bijna aan die 

 van Suez, in Egypte, tot aan Petersburg, of van den Vesuvius 

 tot aan de Noordkaap — het vulkanischc gebulder ie gelij- 

 ker tijd werd gehoord, de aardschuddingen te gelijker tijd 

 werden gevoeld^ 



deze ontploffingen, zoo mede dc aardbevii 

 vergczcld gingen, dedcn dagen lang het gro* 



» « 



;ae ac aaraoevrngeu waarvan zij 

 m lang het grootste gedeelte dcs 

 archipels op zijnc grondveslen scliudden; te Makasar op Celebes, 

 gelijk in de oostelijke helft van Java te Garesik en te Soemenep 

 op het eiland Madoera, maar vooral te Banjoewangi was de 

 aarde, op den 12''^" en de volgende dagen, bijna onophoude- 

 lijk in eene schuddende be\^eging van den vroegstcn morgen- 

 slond tot aan het laatsle avonduur; 



ook de zee word bewogen; in de bogt van Binia verliief 

 zich de zee, dcs voormiddags van den lO'-" Ainil, lorvvijl er 



