1381 



Ea hoezccr OTcrtrcfl'eii niet vcic borgstrekcn van Java do 

 opgcnocmde ooidca in dit opzigt; welk ecnc uitniuiitcade ge- 

 legenlieid bieden zij niet aan om, met geringe koslen, eene 

 gezondhcids-inrigling Toor kranke Europeere daar te slcllen! 



IV. AARDBEVirsGEN 



IN NE^RLANDSCH INDIE EN HARE GESCIIIEDENIS. 



In hct voorafgaande hoofdsluk hebben wij een van dc ve- 

 lerlei verschijnselen leeren kemicn, welke aan de oppcrvlnktc 

 dcr aaide wordcn tc weeg gebragt door eene en dczclfde krachl, 

 door ecne krachtj dicinhelbinnenste der aardo liuisvestj — dc 

 gloei- of smelthiltc der gesleente-m assays, de elasticiteit der 

 dampen aldaar werkzaam; — hel onderwerp onzer bcschou- 

 wing was eene rustige, steeds voortwerkende krachtsontwik- 

 kcling, namelijk, de warmc bronncnj welke langzaam en slil 

 aan de oppervlakte der aarde op^Yellen en menigwerf tot heil 

 der lijdende meiischheid strekken; thans zullen %vij een vcr- 

 schijnsel behandelen^ dat zijn ontstaan aan dezelfde oorzaak 

 \erschuldigd is, maar dat, hoezeer bet slecbts yoorbijgaand is, 

 hoezeer het zijne werking veelal niet dan gedurende een kort 

 oogenblik opcnbaart, niettemin verwoestend en vernielend mag 

 beeten, ja^ niet zelden honderd duizenden van bewoners der 

 aarde eensklaps met schrik en vertwijfcling vervult, of bun 

 aanzijn vcrnietigt: want ook de eilanden van den Indiscben 

 arcbipel worden menigwerf door aardbevingen geteisterd. 



Ten eindeeenckracbt, wclkein bet binnenste der aarde huis- 

 vestj dc diepte waarop zij werkzaam iS;, 5) benevens de wcltenj 



*) Over (lit onderwerp sla men na: „De gematigde en koiide luchtstreken van 

 Java, uit een natuur- aardrijks- en geneeskundig oogpunt beschouwd," enz., op- 

 genomen in het Tijdsch, v. Neerl. Indie, jaarg. 4 (1S42^ blad, 81 — 121. 



*) Volgens deberekcaingen van Cordier, betrekkclijk dc toenemende warnitein de 

 mijmverken en de scliacbten van Frankrijk, kan de bekoelde, bovenste laag of korst 

 der aarde niet dikkcr zyn dan 100,000 meters en moet de smclthitte van lava wor- 

 den gevonden ter diepte 130,000 meters. Op grond van dergelijke berekcningcn 

 wordt door Littrow (in Gebler's Phys. Lex. IX. p. 268) als gemiddcld resultaat 

 medegedeeld , flat dc witgloeihittc van hct ijzer gevonden Tvordt op eene diepte 

 van 160,000 voet of omtrcnt ^nz gedccltc van de halve middellyn des aardbols. 



