WELK DüKL HEEFT, ENZ. 43 



zij , die ook bij de insecten nog een restje van intelligentie aan- 

 nemen, zullen zij niet moeten erkennen, dat de sluipwesp door, 

 wegens zulk een nietig dingetje, niet aan het instinct om haar 

 ei af te zetten te gehoorzamen maar de vlucht te nemen , juist van 

 het ontbreken van overleg bij haar blijk geeft ? Nog het best zou 

 misschien de opvatting van verschrikkingsorgaan verdedigd kunnen 

 worden door eene rupsenziel aan te nemen , die op door welken 

 weg dan ook ontvangen indrukken refleclorisch onwillekeurige 

 bewegingen te voorschijn roept. 



Wij weten , dat het instinct , hoezeer de insecten ook tot behoud 

 der soort in de voor hen gunstigste banen drijvende, de dieren 

 toch dikwijls ook tot hun verderf misleidt. Er is hierbij opmer- 

 kelijk, dat een een- of meermalen ondervonden nadeel of gevaar 

 hen lang niet altijd terughoudt, om zich er op nieuw aan bloot 

 te stellen. B. v. de reeds eenmaal gevangen kapel komt weder in 

 het net terecht , de mot vliegt herhaaldelijk in de brandende vlam, 

 de uil pas aan het doosje van den jager ontsnapt, komt op de 

 zelfde lekkere plaats van den gesmeerden boom terug en wordt 

 gevangen. Wel schijnen in dit opzicht groote verschillen bij de 

 insecten te heerschen. Het door instinct geleide of misleide insect 

 kan er den dood bij vinden of kreupel worden, maar ook lotge- 

 vallen hebben , die verschillenden invloed op zijn later gedrag en 

 soms een zoodanigen uitoefenen, dat aan een uiting van intelligentie 

 gedacht moet worden. Als leerrijk voorbeeld er van moge hier eene 

 waarneming dienen , die de heer E. Wasmann bij mieren gemaakt 

 heeft. De geleerde schrijver en uitstekende kenner van die dieren 

 vertelt in zijn boek « Instinct und Intelligenz im Thierreiche » het 

 volgende staaltje, ontleend uit de bespreking van dit werk door 

 Mr. A. Leesberg. 



a Hij had verscheidene nesten van mieren ter onderzoeking in zijne 

 studeerkamer , en het gebeurde vaak , dat de mieren , die , zooals 

 bekend is , van de kleinste opening gebruik maken om hare on- 

 derzoekingstochten te ondernemen, eene invasie in de kamer van 

 den schrijver deden. Om hen dit af te leeren , was het voldoende, 

 een der mieren te pakken en flink onder water te dompelen en 



