236 (db. j. th. oüdemans) bijdeage tot 



exemplaren, die uit de pop gekweekt werden, als gevangen voor- 

 werpen, In 1896 omvatte het onderzoek ook zoowel de «van zelf» 

 uitgekomen voorwerpen , als de door aanwending van warmte daartoe 

 genoopte (zie onder E). Nu is het al lang bekend, dat bij dergelijke 

 najaarsexemplaren de eieren uiterst weinig ontwikkeld zijn, zoo, 

 dat van voortplanting geen sprake is. Ook ik heb dit s t e e d s bewaar- 

 heid gevonden , op één enkele uitzondei'ing na , waarbij enkele 

 eieren eene grootte hadden , die ik voor normaal houd ; het aantal 

 en de grootte dezer eieren teekende ik toen niet op , doch meer 

 dan 8 of 10 waren het er zeker niet en overgangen tusschen de 

 groote en de zeer kleine eieren waren evenmin aanwezig. Het in 

 de vagina het verst afgedaalde ei bevond zich reeds ter plaatse, 

 waar de verbindingsbuis met de bursa copulatrix daarin uitmondt. 

 Of de bursa copulatrix spermatozoïden bevatte , herinner ik mij 

 niet; het onderzoek geschiedde vóór 1896 (in 1895), toen ik van 

 onzen vlinder nog minder studie had gemaakt (verg. Tijdschr. v. 

 Ent., Dl. XXXIX, 1896, p. 81). Een desideraat was nu, de 

 Ovaria te onderzoeken van een als pop overwinterd hebbend wijfje. 

 Daartoe verkreeg ik de gelegenheid in Juh 1897, toen mij door 

 den heer D. ter Haar welwillend een voorwerp tot dat doel werd 

 afgestaan, dat zich op 16 Juh ontwikkeld had uit eene pop , welke 

 in September 1896 nabij Franeker was opgedolven en die de heer 

 ter Haar aan de vrijgevigheid van den heer M. P. S. Popta te 

 Leeuwarden verschuldigd was. De uitkomst van het onderzoek was , 

 dat bij dit voorwerp de eieren zoo m o g e 1 ij k nóg kleiner waren 

 dan bij de door mij onderzochte najaarsexemplaren; met het bloote 

 oog waren zelfs geene aangezwollen plaatsen aan de draaddunne 

 ovariaalbuizen to ontdekken. Hoewel deze pop binnenshuis over- 

 winterd had , blijki nu toch , dat de meening , dat het uitsluitend de 

 snelle ontwikkeling der najaarsexemplaren zou zijn, die de 

 eieren van deze voorwerpen onontwikkeld doet blijven, zeker niet 

 de eenige oorzaak is. welke dii, kan bewerken. Gaarne neem ik aan , 

 dat bij de najaars voor werpen van den doodshoofd vlinder dezelfde oor- 

 zaken de voortplanting verijdelen , welke dit bij andere vlinders ook 

 doen , o.a. bij de najaarsvoorwerpen van Sphinx convolvuli L. Derge- 



