206 BOBKAANKONDIGING. 



eene invasie in de kamer van den schrijver deden. Om haar dit af 

 te leeren was het voldoende een der mieren te pakken en flink 

 onder water te dompelen en ze daarna onmiddelijk in het nest te 

 zetten. Geen enkele mier kwam nu nog door de gevonden opening. 



Mij zelven ti'of voor eenige jaren ook de volgende waarneming. 

 In een ouden eik had de zwarte mier {Las'ms fuli^/inosus) haidir nest 

 gehouwd en de eenige opening die ik bespeurde was meer dan een 

 decimeter hooger dan den beganen grond. Ik zag aan den voet van 

 het nest eene Noctuinen-rups liggen, die blijkbaar gewond of ge- 

 stoken was, althans hare gewoonlijke levendigheid miste, en bij 

 die rups een viertal mieren bezig met haar voort te trekken en in 

 het nest te brengen. Intusschen voor vier mieren bleek zij te 

 zwaar, en ik dacht dan ook dat de mieren den strijd zouden op- 

 geven. Ik zag daarop twee der mieren zich verwijderen en in het 

 nest verdwijnen en na eenige oogenblikken , vergezeld van een 

 tiental anderen, terugkeeren en op de rups aanvallen. Langzaam 

 ging het in vereeniging vooruit , en na verloop van enkele minuten 

 werd de rups geheschen tot aan de opening van het nest om er 

 in te verdwijnen. 



Zou men niet zeggen dat in beide gevallen menschelijker wijze 

 gesproken vergadering was gehouden , en de slotsom van het eene 

 geval was zich te hoeden voor eene onderdompeling, in het andere 

 den buit met eene versterkte troepen-afdeeling te bemachtigen? 



En toch, hoe juist toont schrijver fiet aan, wij vergissen ons 

 als wij aan de dieren ons vers fand , onze Infelll(/enz , toeschrijven; 

 en al moeten wij dikwijls bij de vraag hoe en waarom een i(/?iO' 

 ramus uiten, zijne conclusie komt mij voor de eenige mogelijke te 

 zijn waar hij , na de voorstanders der pantheïstische leer te hebben 

 bestreden , zegt : 



<( Intelligenz , im eigentlichen Sinne ein geistiges Äbstractions- 



verm.ögen , ist ebenso bei den höheren Thieren , wie bei den 

 niederen, nicht zu entdecken. Das Geisteslehen beginnt erst beim 

 Menschen ,, zwar im engsten Anschlüsse an das Sinnesleben , das er 

 mit den höhern Wirbel thieren theilt , aber dennoch wesentlich 

 verschieden von diesen und über dasselbe weit hinausgehend. Dies 



