VERSLAG. CHI 



kop vrij spits, in verband met de geringe ontwikkeling van de 

 sluitspieren der bovenkaken; verder zijn de voorhoofdslijsten minder 

 sterk ontwikkeld, het voorhoofdsveld meer Irapezium-vormig, de 

 samengestelde oogen groot en vrij ver naar voren geplaatst, soms 

 tot onder de inplanting der sprieten; de ocelli zijn groot; de kop 

 is zwart en hier en daar van afstaande haren voorzien. De kaken 

 vertoonen een snijdenden kauwrand , slechts met een enkelen 

 tand aan het vooreind. Bij de wijfjes en arbeiders daarentegen 

 is de kop veel ronder; de wangen vooral zijn veel dikker, de 

 voorhoofdslijsten zeer duidelijk, het voorhoofdsveld meer driehoekig, 

 de samengestelde oogen kleiner en verder naar achteren geplaatst, 

 de ocelli der wijfjes kleiner en bij de arbeiders soms nauwelijks 

 zichtbaar. De kop is bruinzwart , maar wangen , clypeus en 

 monddeelen bruin; afstaande haren komen op de kopbedekking 

 niet vooi'. De kaken hebben een getanden kauwrand. Eenige 

 op groote schaal geteekende afbeeldingen van kop en kaken , van 

 verschillende kanten gezien , helderen dit onderscheid op. 



Spreker wijst verder op den bouw van eenige gewrichten bij 

 Formica rufa. De meest in 't oog vallende inrichting, die 

 i'eeds door Lubbock even werd aangestipt, bevindt zich bij de 

 geleding van den kop met het prosternum. De kop is van achteren 

 ingedeukt; uit die ingedrukte plek treedt een kokertje te voorschijn, 

 dat aan twee zijden, links en rechts, eene indeuking vertoont. 

 Ook de verdere bouw geeft aanleiding, dat op de horizontale door- 

 snede de kopgeleding aan beide zijden in eene gafTel schijnt uit 

 te loopen. Evenzeer doet zich de geledingsplaats van het pro- 

 sternum (het pronotum neemt geen deel aan de geleding) op 

 de horizontale doorsnede gaffelvormig voor. Worden deze beide 

 gaffels van elkander verwijderd , dan is de kop vrij bewegelijk 

 ten opzichte van den prothorax ; worden zij echter in elkaar 

 getrokken door bepaalde , daarvoor aanwezige spieren , dan grij- 

 pen zij in elkaar en de kop is onbewegelijk. Deze kan nu 

 veel grootere lasten dragen, omdat de richting van de kracht 

 niet tegengesteld is aan die van den last en de weerstand van 

 de sterk chitineuse gedeelten een groot deel draagt. Ook dit 



