ÏCVI f E BS LA G. 



dier aanviel en vervolgde, en dat wel niet alleen andere insecten 

 maar ook kleine vogels zooals musschen. Dit moedsvertoon van een 

 zoo zwak dier tegen eenen veel sterkeren vogel had mij toch 

 bijzonder getroffen. Nu heb ik echter later bevonden, dat ook 

 andere waarnemers vroeger al hetzelfde hebben gezien. 



Zoo deelde Swinton in de op 6 Maart 1878 gehouden vergadering 

 der Ent. Society te London mede, dat eene Cj/nt/iia vogels , ']a zélfs 

 voorbijtrekkende schaduwen, aanvalt, en verhaalde Lodge in The 

 Zoologist XII (1888) van eenige exemplaren van Sati/r ics Se me Ie in 

 Zweden , die nagenoeg onzichtbaar tegen een' rotswand gezeten , eiken 

 voorbijvliegen den kleinen vogel aanvielen en vervolgden, wat soms 

 door een enkel individu , soms ook wel door 4 vlinders te zamen 

 geschiedde. Men kan dus dit feit nu als van verschillende zijden 

 voldoende geconstateerd beschouwen; vermoedelijk zullen die zoo 

 moedige vlinders wel i^ geweest zijn , van welke men toch ook 

 dikwijls eenen strijd onderling om een ? kan waarnemen. 



Ook op de bevestiging van eene andere waarneming door mij 

 gedaan, wensch ik hier even de aandacht te vestigen. Vooreenige 

 jaren publiceerde ik in het Natuurkundig tijdschrift voor Ned. -Indie 

 (1890) eenige waarnemingen en beschouwingen betreffende het 

 zoogenaamde trekken van insecten ; ik deelde daarin o.a. mede , dat 

 ik bevonden had , dat de groote trekken van Catopsilia Crocale Cr. 

 te Batavia vergezeld werden door enkele andere vlinders, namelijk 

 door Atella Phalauta Drury en eene Terias-soort , doch niet meer 

 dan door één op vele duizenden Crocale. Ik merkte toen daarbij reeds 

 op , dat bij mij uit enkele zinsneden in de mij door andere waarnemers 

 op Java omtrent dien trek toegezonden mededeelingen het vermoeden 

 gerezen was , dat ook door hen ditzelfde feit was opgelet. Nu ben 

 ik echter in de Württembergsche naturwissenschaftliche Jahresheften , 

 1880, ook eene waarneming tegengekomen van den Oberstudienrath 

 Dr. von Krauss betreffende trekken van Pyrmneis cardui L. , in 

 1879 in Württemberg gedaan, en vind daarin vermeld, dat men 

 onder die vlinders ook hier en daar eenige exemplaren zag van 

 Pieris brassicae L. en van Antliocharis cardamines L. En hoewel 

 het nu voorzeker waar is , dat zoolang wij nog niet zeker weten 



