412 EEN NIEUWE VIJAND 



zijn. Even plotseling heeft men dan soms , o. a. ter gelegenheid 

 van het in massa optreden der hoogst schadelijke dennenrups, ge- 

 zien dat een vijandelijk dier, toen eene in die rups levende sluip- 

 wesp , zich ook in ontzettende aantallen begon te vertoonen , en 

 in dier voege het evenwicht der natuur, dat dreigde verbroken 

 te worden, hersteld werd. Eene dergelijke hulp is echter ten 

 opzichte dezer in het hout en dus meer beschermd levende larven , 

 zeer onwaarschijnlijk, zoodat het te bezien staat dat zij , zoo er niet 

 krachtig handelend tegen haar opgetreden wordt , zich steeds meer 

 en meer zullen verbreiden , te meer omdat er althans ééne aanne- 

 melijke oorzaak genoemd kan worden die hare verspreiding onge- 

 twijfeld zeer bevorderd heeft, namelijk de omstandigheid dat vele 

 zeeweringwerken van Schouwen in de latere jaren 1 à 1.50 M. 

 hooger dan vroeger opgetrokken zijn. 



Nu worden de larven het laagst op 0.50 M. boven hoogwaterpeil 

 aangetroffen; in perkoenen, die dagelijks of min of meer geregeld 

 door het zeewater woi"d en bespeeld , nergens. Zij zijn derhalve tegen 

 den invloed van het zeewater niet bestand '). 



Het spreekt nu van zelf dat door het optrekken der werken een 

 ruim terrein voor ongestoorde ontwikkeling aan deze insecten aan- 

 geboden is, terwijl zij vroeger, toen de werken zooveel lager waren , 

 beperkt bleven tot die enkele plaatsen , welke toevallig vrij hoog 

 gelegen waren en vrij van zeewater bleven. Overschrijding van dit 

 gebied bracht haar een zekeren ondergang. 



Thans echter is dat beletsel opgeheven, en zeer goed mogelijk 



1) De hevige storm met hooge vloeden en zeer hooge erstanden op 9 Februari 

 1889 hebben dit ook bewezen. Toen hadden de perkoenen, ook der hoogste rijen , bijna 

 een etmaal onder water gestaan, en was ik nieuwsgierig te weten hoe de larven 

 het in dat onwillig bad gemaakt hadden. Een paar dagen later kreeg ik van den 

 dijkbaas van Brouwershaven bericht, dat hij op een paar plaatsen onderzocht 

 had en al de larven dood waren, ten bewijze waarvan hij er eeuige zond, die 

 toen ik ze ontving, echter door de warmte van den brenger weer tot zich zelve 

 gekomen waren en later geheel herstelden. Twee weken daarna verzocht ik hem 

 nogmaals te onderzoeken. Hij rapporteerde toen dat er wel dood waren maar 

 velen weer bekwamen. Bij de toen gezondene waren er die werkelijk dood waren, 

 doch hoogstens een vierde. In elk geval is het een bewijs dat zeewater hoogst 

 verderfelijk op haar werkt en bij eenigszins geregelde en herhaalde onderdom- 

 peling zonder twijfel haren ondergang tengevolge heeft. 



