383 



čitavu biljku, a svaki fiton sastoji od sUaznoy komada (to je na embrijomu 

 korijen) i od nzlaznoij homuda, koji opet sastoji od 3 česti t. zv. meritala, 

 najme od meritala stabljike, peteljke i plojke. 



Sckullzu (1843.) temeljni je organ „anaphyton", na koji se svi ostali 

 imaju svoditi : mučno je reći, kakovu je sebi Schultz predstavljao tu mor- 

 fologijsku jedinicu. 



I drugi pozniji znameniti botanici, n. p. Näfieli, l^elpno, Damjeard 

 eto. povodiše se u neku ruku za Goetheom uzimajući, da se svi biljni or 

 gani dadu svesti na jedan temeljni. 



Vratimo se medu tim k Aleks. Braunu. Poput Goethea pliva i on u 

 struji metafizike Platonove, a razlikuje se od Goethea samo u tome^ što ne 

 traži jednu ideju, nego tri: apsolutno različni temeljni članovi svake više 

 biljke su : stabljilca, list i korijen, a svaki od ovih pojmova je Braunu ideja 

 za sebe. Morfologija je Braunova po tome spram Goetheove natražna — ali 

 fakat jest, da je vladala u botanici u Čitavoj drugoj polovini XIX. vijeka, 

 pa za pravo i danas još nalazi dosta odziva. 



Glavni predstavnici moderne morfologije, koji su ujedno uložili snažan 

 protest protiv toga^ da se eksaktna nauka skučuje pod jaram metafizike, 

 jesu Saclis, Schivenđener i Goebel. Saciis vidi naročito u materijalnom 

 sastavu organa i u utjecajima okoline na nje uzrok mnogoličnosti orga- 

 ničkih oblika. Potonie', priznavajući važnost takih iztraživanja, s pravom 

 opaža, da problem morfologijski time još nije i'iješen i da spoznaja odnosa 

 između materijalnog sastava i obličnih osebina nikako još ne tumači ^jo- 

 stanje (Werdegang) viših, kompliciranih biljki od jednostavnijih, t. j. filo- 

 genetičku sukcesiju. Goebel, koji je netom dovršio znamenito djelo „Organo- 

 graphie der Pflanzen", nastoji otkriti odnose, koji postoje između forma 

 i funkcija organa, on najme nastoji, da uglavi organograüjske činjenice, 

 koje nalaze tumač u funkcijama, a osvrče se pri tom na čitave organe 

 kao takove, dok Schivenđener i njegova škola za istim ciljem ide, obazirući 

 se pri tome više na histologijske prilike. 



Fotonié priznaje veliko znamenovanje i ovih smjerova nauka, nego 

 on drži, da morfologija mora da ima još jedan cilj pred očima, najme da 

 istumači postanje organa od prapočetaka, a taj cilj di-ži, da se dade po- 

 stići izučavanjem onih odnosa, koji vežu organe pređa s onima potomaka~ 

 On drži, da morfologija mora ostati posebna disciplina, koja ima da jasno 

 prikaže promjene, što su ih organi tijekom generacija doživjeli. 



Smjerovi su nauka po tom različni do duše, nego oni se ne isklju- 

 čuju, što više, svi treba da idu za jednim višim ciljem, t. j. valja doći do 

 spoznaje svih odnosa, doći do viših pojmova i prijeko ovih do jedinstvene 

 spoznaje biljke i — uzimajući u obzir i druge prirodne discipline — do 

 jedinstvenog shvatanja univerzuma. 



Do kakih resultata vodi put gore istaknutog smjera morfologije, 

 pokazuje Potonié najljepše sa svojom teorijom o perikaulomu. Razumije se, 

 da kod takih morfol. studija valja imati na umu, da preobrazba jednoga 

 organa A u drugi organ B vidara na to više zaprijeka, stoje filogenetički 

 vrijeme dcdje nazad, u kome je organ A postao. Poradi toga preostat će 

 i nakon novih prilagodba (Anpassungscharaktere) neke trajne i iz prove- 



