Acalypha — Acriopsis. 



156 



13 - 23. 



13. A.hispidaBurm.* Bocntoet koctjing, 

 Vuig. Mul.; Bocntoet octjiiig, Sociid.; Kkor 

 toe 3a, Mal. Jleii.; Ikoeli loc t oe iig, Iklin.; Ikoet 

 loetociig, Biilin.; K auil oej oelian, Bnliu. Kr.; 

 Knjoc (ali, Balin. Kr.; Karaiiiasa, .Makas.; K e li- 

 la 1 i, Sas.; K e in li a n g w o ii g a t a 1 i (:), Jav.; K o r o iii- 

 basaii, .\lf. Min. T. B., 'Ï.L., T. P., T. S.; Tali 

 andjing, Socnil.; Lofiti, Teni.; Woenga tali 

 (zie 3406), Balin. Kr.; Woenga tam bang, Jav.; 

 Wouga tali, Balin. Kr. — Heester. Gebr.: Wegens 

 de fraaie roodbruine bladen bezigt men dezen heester 

 wel voor levende heggen; ook dienen die bladen wel 

 als medicijn. 



14. A. Stipulacea KlOtZSCh.* Kajoe ka- 

 poer, Mal. Men.; Kajoe pasau, Alf. .Min.; 1'asan, 

 Alf. Min. — Boom. 



15. A. Wilkesiana Muell. Arg. (= A. 



tricolor Seeni.*)- Kaan ing kijos, .\lf. Min. 

 T. L.; Kahasi, Alf. Min. Bent.; Lomboengau, 

 Alf. Min. Tousaw.; Tjajoe in tjijos, Alf. .Min. 

 T. V. — Boom. 



l(i. A. Sp. Konjani, Jav.; Toetoeii j), Jav.; 

 Toetoeb (zie 2134), Jav.; Totop, Madoer. — 

 Heester. Gebr.: De breedc bladen worden tot poepoeh 

 of voor oogwater gebruikt. 



§) Ook Mallotus en Macaranga. 



17. Acanthus ebracteatus Vahl.* Nat. 



fam. der Acanthaceae. B o e w a 11 11 a d Cl r r i. Mal. 

 ^len.; Daroedjoe, Jav. Socnd.; Djaroedjoe, Atjeh, 

 Balin. Bat., Minangk.; Djcrocdjoe, .Mal.; Djha- 

 roedjhoe, Madoer.; Dj oeroed j oe, Atjeh; Dj h oe- 

 rocdjhoe. Madoer.; Droedjoc, Jav. Soeud.; Kali- 

 kali, Makas.; Kcli-keli, Boeg.; Te rong sela, .\lf. 

 Jlin. T. I'. — Kruid. Oebr.; De bladen worden met 

 pandan-bladeu onder de woning van kraamvrouwen 

 gehangen om de booze geesten af te weren, en tot 

 hetzelfde doel bij het heerschen van besmettelijke ziekten 

 ook aan deuren eu vensters bevestigd (wellieht omdat 

 zij van stekels zijn voorzien); fijngestampt en met 

 klappi'rolie vermengd zijn ze een middel legen kiespijn. 

 Van de holle stengels worden op Bali pijpen gemaakl. 

 Een aftreksel der geroosterde en gekneusde zaden 

 wordt inwendig gegeven (bij hardnekkige zweren). 



If?. Acer niveum BI.* Nat. fam. der Sapin- 



daceae. Bajawi, Soeud.; Hoeroe penijang, 

 Soend.; Kibadak, Socnd.; Kiregas, Soend.; .M a- 

 dang aloë, Snni. W. K.; Poetih doedoe, O.Jav.; 

 Tjaiikangin, Soend.; Walik el ar (zie 1710), Jav.; 

 Woeroe kcmbang, Jav.; Woeroe poclih, Jav.; 

 Woeroc sa na, Jav. — Boom; TCene soort „csch- 

 doorn". Gebr.: Het hout is licht maar hard, met 

 vlaninien als vederen; men luaakt er jukken, wandel- 

 stokken, kistjes eu andere kleine voorwerpen van. 



19. Achras Sapota L.* Nat. fam. der Sapo- 

 taceae. Sabo djawa, Balin.; Saboe nianela, 

 Madoer.; Saoe nianila, Makas.; Sawo Ion da, Jav.; 

 Sawo manila, Jav., .Mal., Soend.; Sawo Ijina, 

 Vuig. Mal.; Tjikoe, .Mal. — Boom. Gebr.: Afkomstig 

 van lro]iisch-.\merika („sapodilla"). De vruchten (z.g. 

 „West-Indische mis]ier') zijn gezocht en vandaar dat 

 de boom vooral op Java nog al woi'dt gekweekt. In 

 het Javaansch heeft men een raadsel: „Katjang ngrokok 

 sawo", d. i.: „Katjang rookt sawo", met de oplossing: 

 ,Eeu Chinees rookt eene sigaar": de katjang is de 

 katjang tjina, de sawo is de sawo manila. 



io. Achyranthes aspera L.' Nat. fam. der 



Amarantaceae. Bantjen, o. Jav.; Njarang, 

 Madoer.; Sc ei in soei, Alf. Min., T.L., T.P.; T a n g- 

 koer goenoeng, Soend. — Kiuid. 



21. A. bidentataBl.* Djoekoct tjorongj, 

 Soend.; 1. ara garoct, Jav.: N j arang, .Mal.; Knng- 

 gilan, Jav.; Koempoet koeda. Mal. Tini.; Soei 

 in soei in taloen, Alf. Min. T. I,., T. I'. Variëteiten 

 in .Mal.: Njaraug merali: Njarang poetih. — 

 Kruid. Gebr. De vei'sche bladen zijn een middel tegen 

 kwaadaardige mondzweren, terwijl de geheele plant als 

 wormdrijveud middel bij paarden wordt aangewend. 



$) Ook Polygonnni-soorlen. 



22. Acorus Calamus L.' §) Nat. fam. der 

 Araceae. .\rejango. Boeg.; Bila, .\lf. Boer.; 

 Dar i ngii. .Soend.; Daringoe, Mal. Amb.; Dcringo, 

 Jav.; Djahangoc, Balin.; Djangoe, Balin.: Dja- 

 rangaoc, Minangk.; Djarango. Bat.; Dj ar ij an- 

 gaoe, Minangk.; Djarijango, Mal. Bandj.; Dja- 

 ri ngaoe, Soend.; Djcr augaoe. Mal.; Djerengcc, 

 .\ljch; Djeringo, Sas.: T) j eringaoe, >Ial.: üjcu- 

 reuugee, Atjeh: Djharango, Madoer.; Djhari- 

 jango, Kaug.: Doringoe, Mal. Men.; Dringo, 

 Jav.; Gauoeak, Mal. Tim.; Kaliraga, Sika; Ka- 

 loemenga, .Alf. Jlin. Tousaw.; Kaloemoenga, 

 .\lf. Min. Bent.; Karejango, Makas.; Kar i manga, 

 Alf. Min. Bant.; K ar i men ga, Alf. Min. T. B., T. L., 

 T. P., T. S.; Karoemenga, Alf. Min. Tonsaw.; 

 Kojomboeng, Alf. Jlin. Ponos.; Koringa, Alf. 

 Min. T. P.; Rangaoe, Mal. Bandj.; Kijangaoe, 

 Mal. Bandj.; Salimbatock, Bal.; Sarango, Nias. 

 In de Minahasa heeft men nog twee variëteiten, de roede 

 eu witte, of in het Mal. Men.: Doringoe inerah 

 en D. poetih; Alf. Min. Bant.: Kari manga ma- 

 hendeng en K. niabida; .^f. Min. Bent.: Kaloe- 

 moenga maltamoc en K. niawocro; Alf. Min. 

 T. B.: Karimenga rangdang en K. koelo; .\lf. 

 Min. T. L.: Karimenga mea en K. poeti; .\lf. 

 Min. Tonsaw: Kaloemenga meha en K. bocdo 

 of Karoemenga bocdo eu K. meha; .Vlf. Min. 

 T. P.: Karimenga raindang en K. Koclo; Alf. 

 Min. T. S.: Karimenga roendang eu K. poeti; 

 .\lf. Min. Ponos.: Kojomboeng m o poeha en K. 

 mowoero. Bovendien schijnen daar nog andere 

 variëteiten voor te komen, wegens de zeldzaamheid als 

 wilde soorten aangemerkt, en o. a. in het T. P.-dialect 

 bekend als: Kari me u ga in tal oen rintek (kleine) 

 eu Karimenga in t a 1 o e n sela (groote). if) — 

 Kruid, de „kalmus". Gebr.: De gedroogde en fijn- 

 gesneden stengel, als thee gezet en gedronken, is als 

 middel tegen koorts in gebrnik. Een aftreksel van den 

 wortelstok (overeenkomend met Enropceschen kalmus- 

 wortel, rhiz. ealami arom.) wordt wel bij buik.aan- 

 doeningen toegediend, terwijl op .\tjeh vroedvrouwen 

 dien met sirih kauweu en gedurende zeven dagen het 

 speeksel rondom een vronw, die bevallen is, uitsjiuwen, 

 ten einde de ])asgeborenc voor kwade invloeden te 

 beveiligen. Op Timor kauwt men den wortelstok met 

 uien en bestrijkt met dit mengsel het lichaam, om bij de 

 inzameling van was, niet door bijen te worden gestoken. 

 Bij gebrek aan mest worden op nieuw ontgonnen velden 

 hier en daar de bladen over den grond uitgespreid tot 

 bevordering van het uitüuren van den bodem: elders 

 verbrandt men die bladen ouder woningen, waar zich 

 poklijdcrs bevinden, uiet het doel de booze geesten 

 door den rook te verdrijven. .\an de zoogenaamde 

 wilde soorten in de Minahasa schrijft men bij geesten- 

 bezwering de grootste kracht toe; in meerdere streken 

 worden stukjes kalmuswortcl als talisman beschouwd 

 en daarom aan sieraden gedragen. 



f) Volgens somuiigen : .\corus gramincns Ait.* 

 U) Wellicht bedoeld variëteiten van 3284 of andere 

 Tacca-soorten. 



23. Acriopsis javanioa Reinw.* Nat. fam. 



der Orehidaceae. Sak at bawang, Mal.; Sak at 

 oebat kepijaloe. Mal. — Epiphyt. 



