Alocasia — Alplnia. 



163 



148 - 162. 



lts Alocasia celebica Engl.' Nat. fnni. 



der Araceae. K ;ili>iii;aiitc, Siuiïi : Küloiigaii, 

 .\lf. Miu. — Krm.l. 



14a. A. denudata Engl.' Kchuli riiuaoc. 

 Mal. — Kruid. 



150. A. longiloba Miq.* Ktlndi uihu-. 

 Mal. — Kruid. 



151. A. maerorhiza Schott.' .Vbiibu, Eug- 



^auo; B i 11 a, Mal. Baudj., .Sani^i, .St)rnd.; Bijuh, 

 Baliu.; Bijt), -Nias,: Bira. Bat., (ïuroni, Madoer., 

 Makas., Mal. Amb.; Birah, Bat. Dair.. Mal., Miuaugk.; 

 Hila, Alf. Auib.. Oei.: Karejo, Socnd.; Kiha, Alf. 

 llahn.. Mal. M™.,TerH.; Kolougau, Alf. .Miu. (zie 148); 

 I.awira, Boeg.; Mae, Mal. ïiui.; Pi, N. (iuiu. 4 K.; 

 Poesoe, Alf. N.O. Halm.; Sente, Baliu, .Tav, Mal. 

 Batav.; Sente, Soeud.; Widele, M(. N. \V. Halui.; 

 Wija, Bimau. Varieteiteu iu Jav.: Seute idjo; 

 S. ireug; S. puetih. In .Makas.: Bira kebo; B. 

 Ie leng. In Mal.: Birah Uitam; B. nier ah; B. 

 poctih. In Soend.: Sente boda»; S. hedjo; S. 

 hideung. In Bat.: Bira sipapau; B. sipoeloet. 

 Iu Boeg.: L a «■ i r a in a 1 o t o n g; L. m a p o e t e. In Tern.: 

 Kiha hoela i; K. leana; K. luodjioe. — Kruid. 

 Gebr.: De ouderaardsche knol („taro") wurdt na uitwas- 

 sching en kokiug gegeten; de schil ervan in warm water 

 gedaan eu dat bij buikziekten te drinken gegeven. In 

 Zuid-t'elebes eu op Bali wordt in de bladen wel garen 

 gewikkeld, met het doel aan de kleuren meer vastheid 

 te geven. In het ^linaugkabaoesch heeft men eenige 

 spreekwijzen als: „Bak birah di tapi lasocëng", d. i.: 

 „AU de birah iu de uabijhcid van het rijstblok", met 

 de beteekenis van: „spoedig, welig opgegroeid"; „Bak 

 birah tak baoerck", d.i.: „Als de birah zonder wortels", 

 voor „lusteloos, haugcrig"; en „Bak birah djo kaladi", 

 „Als de birak en kaladi" voor „iets, dat op hetzelfde 

 neerkomt". Iu het Sangireesch heeft meu een raadsel: 

 „Maten kararoöe, ake soe woengkele", d. i.: „Het sterft 

 haast van dorst eu heeft water in zijn lies", waarvan 

 de bladsteel van biha de oplossing is: daar deze met 

 het aansluitende deel van het blad een soort koker 

 vormt, waarin gewoonlijk water staat, dat door den 

 steel niet kan opgenomen worden. 



152. Aloë ferox MilL* Nat. tam. dir 

 Liliaceae. Adjoe kewawo, Endeh; Bak 

 radja peunawa, Atjeh; E lak -el ak, Sas.; Ilat 

 baja, Jav.; Ilat-ilat, O. Jav.; Kajoe saoe- 

 daug, Alf. Min. T.S.; Kalijorabo, B;ilin.; Lajom- 

 bo, Balin.; Lid ah boewaja. Mal.; Lid ah boe- 

 wajo. Miuaugk. ; Lila boewadja. Boeg, M.akas. 

 — Heester, (jebr.: Dient wel tot omheining. Het sap 

 der bladen is inwendig een middel tegen waterzneht, 

 wormen, en daarmede wordt ook het hoofd bevochtigd 

 ter afkoeling. In een der op Java in omloop zijnde 

 wajang-verhalen wordt medegedeeld, dat de ilat baja 

 zou ontstaan zijn uit den op het land geworpen 

 krokodilleutoug, die B.aladewa iu eeu strijd met den 

 vorst der krokodillen dezen uit den muil rukte. 



153. A. vulgaris Lam. (— A. vera L.*). 

 Oauas (NanasV) sabrang, Soeud.; Üjadaui^), Ma- 

 doer., Mal., Jav.; Djadeni, Jav.; Ganas (Nanas?) 

 sabrang, Soend.; Kanas (Nauas?) sabrang, 

 Soend. — Kruid, de eehte aloc-plant. 



{) Eigenlijk is dit de naam van de daaruit ver- 

 kregen „aloë", die in de geneeskunde gebruikt wordt ; 

 maar de plant heet evenzoo. 



154. Alphonaea Teysmannii Boerl.* -Nat. 



fam. der Anonaceae. Doerijau oeian, .Mal; 

 Kenanga pautci (zie 2293), Mal. \V. Bom.; 

 Pamelcsijan sela (zie 2799 eu 2323), Alf. Min. 

 T. L. — Boom. 



155 Alpinia alba Rosc* Nat. fam. der 

 Scitamineae. Sapota, Bouth; Tocïs in tal oen, 

 Air. Miu. T. P. ~ Kruid. 



15fi. A. BlumeiD. Dietz. (= A. javanica 

 BI.*). Djenntir uadak, .'<oend. — Kruid. 



157. A.cannaefoliumRidl.* Poe war m in- 

 jak, Mal. — Kruid. Gebr.: Eeu afkooksel der bladeu 

 eu wortels wordt bij koorts toegedieud. 



158. A. conchigera Griff.* Leugkoewas 



rauting, Mal. — Kruid. 



159. A. Galanga Willd.* Bagalai, Men- 

 tawei; Galejasa, Alf. N. O. Halm., Tem.; Halas, 

 Bat.; 11 al a was. Bat.; Isen, Baliu.; Kcuouo, Eug- 

 gano; Koeëh, -Mjch; Laiiwase, Alf. Oei., Z. Cer.; 

 Ladja, Balin., Makas., Soeud.; Lahwas, Balin.; La- 

 koeë, Nias.; Lakocwase, Alf. Z. Oer.; Lak was e, Alf. 

 W. Cer.; L angkoce iiëh, Atjeh; Langkoewas, Daj. 

 Z. O. Bom., Mal. Mol.,Rotin.; Laugkoewasa, Makas.; 

 Langkoewch, Miuaugk.; Langkowase, Alf. Boer.; 

 Laoekasc, Alf. Z. Cer.; Laos, Jav., Madoer., Sas.; 

 Latawase, Alf. N. Laoet; Lawas, Lamp.; Leug- 

 koewas, Mal.; Lidjak, Lamp.; Likoe, Boeg.; 

 Lingkewas, Mal. Batav.; Liugkoe was, .^.If. Min.; 

 Lintjoewas, Alf. Min. T. P.; Loeugkoewas, Bat. 

 Dair.; Ringkoewas, Alf. Miu. Bant. Variëteiten 

 in Baliu.: Isen kapoer of L. kapoer. Iu Makas.: 

 Ladja edja; L. kebo. Iu Soend.: Ladja beu- 

 re uni ; L. bodas. In Jav.: Laos abang; L. poetih. 

 In Madoer.: Laos mera; L. pote. Iu Boeg.: Likoe 

 mapoete; L. matjela. §) In Mal. Batav.: Ling- 

 kewas merah; L. poetih. — Kruid, „galanga" of 

 „galgaut". Gebr.: De witte variëteit dient meer bij de 

 spijsbereiding, de roode als geneesmiddel, en dan zoowel 

 de wortelstok (rhiz. galangae) als de zaden ; de laatsten 

 wendt men aan bij buikaandoeuiugeu eu uitwendig bij 

 kwaadaardigen huiduitslag van diereu; een afkooksel van 

 den wortelstok bij uüskraani. De jonge loten worden in 

 heete asch gepoft eu het uitvloeiende sap bij oorpijn in het 

 aangedane oor gedruppeld. De geneeskundige benaming 

 van den wortelstok is in het Baliueeseh Kalavvasau 

 Van iemand, die zich brutaal tusschen ziju meerderen 

 plaatst, zegt men in het Baliueeseh: „Boeka dakiu 

 iseue"; d. i. „Als vuil van de isen"; daarop doelende, 

 dat de modder ook tusschen de op een vinger ge- 

 lijkende deelen van de isen zit. In het Maleisch der 

 ^lolukken is de vrucht van Alpinia de oplo.ssing van 

 dit raadsel: „Rond popo-loeloe, berboeloe-boeloe, 

 kaloe tikam berdarah", d.i.: „Het is rond eu harig, 

 steekt men er iu, dan komt er bloed uit". 



§) Deze variëteiten zijn gebaseerd op de kleur van 

 den wortelstok (rhizoom). 



160. A. gigantea BI.* Galoba batoe. Mal. 

 Mol.; Galoba koesi, Tem.; Goloba batoe, Mal. 

 Mol.; Goloba koesi, Tern.; Golobe, Alf. N. O. 

 Halm.; Ilak, Balin.; Katimba (zie 890), Alf. 

 Tom.; Katimbang (zie 890), Makas.; Ladja 

 güwah, Soend.; Lakoewa hi, Kisar ; Langkoewas 

 laki-laki. Mal. Mol; Rajoen, Alf. Min. T. B., 

 T. L.; Seboe, N. Guin. 4 R.; Toeïs im pokok 

 (zie 947), Alf. Min. T. P.; Toeis watoe, Alf. 

 Miu. T. B., T. L., T. S. — Kruid. Gebr.: De vruchten 

 worden wel gegeten. 



1()1. A. involucrata Griff.* Kan tan hoe- 

 tau, Mal.; Poe war poetih, Mal. — Kruid. 



102. A. malaccensis Rosc. $) Boenglai 



laki-laki, Mal.; Kam idj ara (r), Jav.; Laüwase 

 wakan, Alf. Z. Cur.; Ladj a go vvali, Soend.: Lang- 

 koewas malaka. Mal. Mol.; Poewa, Miuaugk.; 

 Poewar, Mal.; Saja, Atjeh; Seroeleu, (iajo.; 

 Sesoek, Lamp.; Sesoek katekoek, Lamp.; Soe- 



